Cmentarz ewangelicki - Adamowo
Są błędy? Niejasności? Brakuje czegoś? A może chcesz użyć poniższych informacji? - pisz: lp.pw|adytnalta.akcilegnawe#lp.pw|adytnalta.akcilegnawe
Położenie cmentarza - mapy
Opis cmentarza
Położenie
Cmentarz polny położony w południowej części wsi. Jadąc drogą z Buku Pomorskiego w kierunku Nowej Wsi, tuż po wjeździe na teren Nowej Wsi (patrz zielony znak drogowy) skręcamy w pierwszą w lewo i tuż za gospodarstwem znów w lewo. Dalej kierujemy się prosto (tzn tak jak przebiega droga) 1 kilometr i po lewej stronie powinniśmy zobaczyć zarośnięty nieużytek. Cmentarz od strony południowo-zachodniej graniczy z drogą, którą dojechaliśmy a z pozostałych stron z gruntami uprawnymi.
Podstawowe informacje
| Data założenia |
IV ćw. XVIII w. - przynajmniej 1785 |
| Wyznanie |
ewangelicki |
| Ówczesna parafia |
Lisnowo (od 1722) |
| Status |
nieczynny |
| Powierzchnia |
~0,07ha |
| Nr działki |
68 |
| Kształt |
zbliżony do prostokąta |
| Najstarszy zachowany nagrobek z inskrypcją |
- |
| Istniejąca dokumentacja |
? |
| Zagrożenia |
śmieci, odpady budowlane, splantowanie |
| Stan zachowania |
FATALNY, Typ III |
| Data ostatniego pochówku, zamknięcia, likwidacji |
?, ?, - |
| Forma ochrony |
wojewódzka ewidencja zabytków |
| Stan prawny |
nieustalony (prawdopodobnie gmina Jabłonowo Pomorskie), Bi |
Najstarszy odnotowany w księdze zmarłych parafii ewangelickiej w Lisnowie pochówek w Adamowie odbył się 8 września 1785 roku. Zmarłym był Erdmann Woyciechowski, syn George'a Woyciechowskiego i jego drugiej żony Elisabeth Krause.
Roślinność
| Drzewa |
jesion, … |
| Krzewy |
głóg, lilak, … |
| Inne |
barwinek, pokrzywy, … |
Układ zewnętrzny czytelny choć niewykluczone, że cmentarz był kiedyś większy. Układ wewnętrzny całkowicie zatarty. Brak rzadkich i okazowych gatunków roślin, brak pomników przyrody.
Nagrobki i inne elementy
| Nagrobki |
| Rodzaj |
Istnienie |
Ilość |
Data powstania |
Materiał |
Uwagi |
| Mogiły obmurowane |
TAK |
4 |
I poł. XX w. |
beton, lastryko |
|
| Mogiły obmurowane z postumentem |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Mogiły ziemne |
? |
- |
- |
- |
- |
| Pola grobowe |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Krzyże |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Postumenty |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Cenotafy |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Cippusy |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Grobowce |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Płyty poziome |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Przyścienne |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Inne |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| RAZEM |
> 4 stanowiska |
| Elementy |
| Rodzaj |
Istnienie |
Ilość |
Data powstania |
Materiał |
Uwagi |
| Mur ogrodzeniowy |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Brama |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Kościół |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Kaplica |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Inne |
NIE |
- |
- |
- |
- |
Brak informacji na temat grobów o znaczeniu historycznym oraz osób szczególnie zasłużonych.
Inskrypcje
Nie znaleziono.
Galeria zdjęć
fot. Michał P. Wiśniewski, 2019
 |
| fot. 1 |
 |
| fot. 2 |
 |
| fot. 3 |
 |
| fot. 4 |
 |
| fot. 5 |
 |
| fot. 6 |
 |
| fot. 7 |
 |
| fot. 8 |
 |
| fot. 9 |
 |
| fot. 10 |
Porządkowanie
Osadnictwo w Adamowie
Historia
Nazwa Adamowo pojawia się po raz pierwszy w wizytacji parafii rzymskokatolickiej w Płowężu z 1743 roku. Była to wieś wyodrębnia z majątku Płowężek i należąca do ich ówczesnych właścicieli, najprawdopodobniej rodu Nieborskich. Nie wiadomo, czy osadnictwo olęderskie rozpoczęło się jeszcze w latach 40. XVIII w. Najstarszy wpis w istniejących księgach metrykalnych parafii ewangelickiej w Lisnowie, który dotyczy mieszkańców Adamowa, pochodzi z 1765 roku (chrzest Michaela Woyciechowskiego). Według katastru fryderycjańskiego z 1773 roku osada liczyła 4 gospodarzy, 4 osoby ze służby i 1 karczmarza.
Jeszcze w 1868 roku w Adamowie mieszkali sami ewangelicy (27 osób). Protestanci należeli do parafii ewangelickiej w Lisnowie, szkoła znajdowała się w Buku Góralskim. Pierwszy polski spis powszechny z 1921 roku odnotował, że ludnośc ewangelicka Adamowa stanowiła 44% wszystkich mieszkańców.
Ludzie
Lista strat z I wojny światowej: Findling, Gorecki
Nazwiska osób pochowanych na cmentarzu (na podstawie Westpreussen.de): Anger, Arndt, Bahr, Block, Deuter, Drawert, Eggert, Farber, Fenske, Fiedler, Gienau, Giese, GuttHohlweg, Holinski, Holm, Holz, Kanehl, Klann, Klebau, Kluwe, Krause, Ladzik, Lankau, Lasowski, Lichtenfeld, Lietz, Loeffelbein, Macziewski, Mahlke, Manke, Marquardt, Maschke, Mau, Moldenhauer, Molzahn, Nass, Radtke, Reetz, Rosenau, Schachowitzki, Schachtschneider, Schroder, Schwartz, Smolinski, Stahnke, Templin, Walter, Werner, Wieczorski, Woyciechowski, Ziburski
Bibliografia:
- 2580 Kgl. Lindenau, Topographische Karte (Meßtischblatt) 1:25000, Preuss. Landesaufnahme, 1911.
- M. Bar, Der Adel und der adelige Grundbesitz in Polnisch-Preussen zur Zeit der preussischen Besitzergreifung : nach Auszügen aus den Vasallenlisten und Grundbüchern, Leipzig 1911, s. 37.
- S. Bilski, Region brodnicki. Historia, zabytki, krajobraz, Toruń: TTK, 1985, s. 19.
- J. F. Goldbeck, Volständige Topographie des Königreichs Preussen, Marienwerder, 1789, s. 3.
- A. Harnoch, Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen. Neidenburg, 1890, s. 480-482.
- E. Jacobson, Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder, 1868, s. 176-177.
- J. Krzepela, Rody ziem pruskich. Cz. I, Kraków 1927, s. 1.
- L. Ledebur, Adelslexicon der Preussischen Monarchie. Dritter Band, Leipzig 1857, s. 33.
- H. Plehn, Ortsgeschischte des Kreises Strasburg in Westpreussen, Königsberg, 1900, s. 1.
- Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych T. 11, Województwo Pomorskie. Warszawa: GUS, 1926, s. 3.
- Sulimierski F., Chlebowski B., Walewski W. i in., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa, 1880-1902, t. I., s. 22.
- J. Waniewska, Portrety rodziny Walickich, Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie, 1976, t. 20 (patrz aneks nr 1 i przypisy do artykułu).
