Cmentarz ewangelicki - Brzoza (gm. Wielka Nieszawka)

del.icio.usFacebook


Położenie cmentarza - mapy

balaku.jpg

Opis cmentarza

las.png mennonici.png
Położenie

Cmentarz położony na niewielkim wzniesieniu, w lesie pomiędzy drogą krajową nr 91, a bardzo wysoką skarpą, poniżej której znajduje się wieś. Od północy, wschodu i południa sąsiaduje z lasem, od zachodu w odległości niecałych 20 m. przebiega wspomniana droga. Cmentarz znajduje się na wysokości słupka 199,8 km DK91 w kierunku Torunia.

Podstawowe informacje
Data założenia XIX w.
Wyznanie ewangelicki
Ówczesna parafia Rudak-Stawki (od 1904), Otłoczyn (1897-1904), Podgórz-Otłoczyn (1891-1897), Toruń (przed 1891, parafia staromiejska)
Status nieczynny
Powierzchnia ~0,19ha
Nr działki 151
Kształt zbliżony do prostokąta
Najstarszy zachowany nagrobek 1867 r.
Istniejąca dokumentacja ?
Zagrożenia dewastacja
Stan zachowania ZŁY, typ III
Data zamknięcia, likwidacji 1945?, -
Roślinność
Drzewa dąb, klon, lipa…
Krzewy lilak, robinia akacjowa…
Inne ?

Układ cmentarza czytelny. Brak alei lub zatarta. Brak zarejestrowanych pomników przyrody.

Nagrobki i inne elementy
Nagrobki
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Cenotafy NIE - - - -
Cippusy NIE - - - -
Grobowce TAK 2 I poł. XX w. lastryko, beton -
Krzyże NIE - - - występują 2 małe krzyże zbite z desek, są one włożone do mogił obmurowanych, fot. 5, fot. 9
Mogiły obmurowane TAK 27 II poł XIX w.-I poł. XX w. piaskowiec, lastryko, beton w tym 5 dziecięcych
Mogiły ziemne TAK 4 - - -
Pola grobowe NIE - - - -
Płyty poziome NIE - - - -
Płyty pionowe NIE - - - -
Postumenty TAK 8 1867 - I poł. XX w. lastryko, piaskowiec w tym 2 w kształcie pnia dębu, fot. 19 i INS 1-2
Przyścienne NIE - - - -
RAZEM 31
Elementy
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Mur ogrodzeniowy NIE - - - -
Brama NIE - - - -
Kościół NIE - - - -
Kaplica NIE - - - -
Inne NIE - - - -

Brak informacji na temat grobów o znaczeniu historycznym oraz osób szczególnie zasłużonych.

Inskrypcje - fot. Michał P. Wiśniewski, 2014;


Galeria zdjęć

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 6
{$caption}
fot. 7
{$caption}
fot. 8
{$caption}
fot. 9
{$caption}
fot. 10

fot. Michał P. Wiśniewski, 2016;

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 6
{$caption}
fot. 7
{$caption}
fot. 8
{$caption}
fot. 9
{$caption}
fot. 10
{$caption}
fot. 11
{$caption}
fot. 12
{$caption}
fot. 13
{$caption}
fot. 14
{$caption}
fot. 15
{$caption}
fot. 16

fot. Michał P. Wiśniewski, 2014;

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 6
{$caption}
fot. 7
{$caption}
fot. 8
{$caption}
fot. 9
{$caption}
fot.10
{$caption}
fot.11
{$caption}
fot.12
{$caption}
fot.13
{$caption}
fot.14
{$caption}
fot.15
{$caption}
fot.16
{$caption}
fot.17
{$caption}
fot.18
{$caption}
fot.19
{$caption}
fot.20

Renowacja

Pozwolenie na prace porządkowe zostało wydane 13 lutego 2017 roku. Organizatorem akcji są Lapidaria. Chęć pomocy zadeklarował Zespół Szkół nr 34 z Torunia-Czerniewic. Oficjalnie porządki rozpoczynają się w kwietniu 2017, ale już 18 lutego odbyły się pierwsze prace w postaci częściowego odkrzaczania.


Osadnictwo w Brzozie

Historia

W 1737 r. biskup kujawski Szembek osadził olędrów we wsi Brzoza. W 1788 r. kontrakt odnowiono, a podpisali się pod nim biskup Józef Rybiński (grunty należały do diecezji włocławskiej) oraz olędrzy o nazwiskach: Modrzejewski, Kunkowicz, Wunderlich i Kowalski. Jednak niewykluczone, że pierwsi osadnicy dotarli do Brzozy już wcześniej, lecz ze względu na nieczytelny do końca dokument nie możemy tego stwierdzić - w 1606 jeden z olędrów z Brzozy występuje w aktach ewangelickiej gminy nowomiejskiej. Na pobliskim ostrowi (Wilcza Kępa Górna) pojawili się w 1615 r., a w 1631 osiedlono ich we wsi. Zgadzałoby się to z czasem, w którym osadnicy przybywali na wsie położone wzdłuż lewego brzegu Wisły, na południe od Torunia (Rudak (1603), Słońsk (1605), Wołuszewo (1628)).

Ludzie

Bibliografia:

  1. 3178 Schillno, Topographische Karte (Meßtischblatt) 1:25000, Preuss. Landesaufnahme, 1940. comp.jpg
  2. R. Heuer, Die Holländerdörfer in der Weichselniederung um Thorn, "Mitteilungen des Coppernicus-Vereins für Wissenschaft und Kunst", Heft 42, 1934, s. 122-155. comp.jpg
  3. Z. Guldon, R. Guldon, Osadnictwo województwa inowrocławskiego w latach 1775-1789, “Ziemia Kujawska” 1981, t. 6, s. 99-113.
  4. H. Maercker, Geschichte der ländlichen Ortschaften und der drei kleineren Städte des Kreises Thorn in seiner früheren Ausdehnung vor der Abzweigung des Kreises Briesen i. J. 1888. Danzig, 1900, s. 210-211. comp.jpg
  5. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych T. 11, Województwo Pomorskie. Warszawa: GUS, 1926, s. 57. comp.jpg
  6. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski i in., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa, 1880-1902, t. I, s. 423. comp.jpg
  7. O. Steinmann, Der Kreis Thorn. Statistische Beschreibung. Thorn 1866. comp.jpg
  8. Strona poświęcona Brzozie Toruńskiej, http://brzoza-torunska.cba.pl/ [dostęp: 06.01.2014]
  9. Wiślaność w Brzozie, blog "Kamień na kamieniu" (07.01.2014), http://kamiennakamieniu.wordpress.com/2014/01/07/wislanosc-w-brzozie/ [dostęp: 16.02.2014].

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 License