Cmentarz ewangelicki - Brzoza (gm. Wielka Nieszawka)

del.icio.usFacebook


Położenie cmentarza - mapy

balaku.jpg

Opis cmentarza

las.png mennonici.png
Położenie

Cmentarz położony na niewielkim wzniesieniu, w lesie pomiędzy drogą krajową nr 91, a bardzo wysoką skarpą, poniżej której znajduje się wieś. Od północy, wschodu i południa sąsiaduje z lasem, od zachodu w odległości niecałych 20 m. przebiega wspomniana droga. Cmentarz znajduje się na wysokości słupka 199,8 km DK91 w kierunku Torunia.

Podstawowe informacje
Data założenia XIX w.
Wyznanie ewangelicki
Ówczesna parafia Rudak-Stawki (od 1904), Otłoczyn (1897-1904), Podgórz-Otłoczyn (1891-1897), Toruń (przed 1891, parafia staromiejska)
Status nieczynny
Powierzchnia ~0,19ha
Nr działki 151
Kształt zbliżony do prostokąta
Najstarszy zachowany nagrobek 1867 r.
Istniejąca dokumentacja ?
Zagrożenia dewastacja
Stan zachowania PODCZAS PORZĄDKOWANIA, typ III
Data zamknięcia, likwidacji 1945?, -
Roślinność
Drzewa dąb, klon, lipa, …
Krzewy lilak, robinia akacjowa…
Inne ?

Układ cmentarza czytelny. Brak alei lub zatarta. Brak zarejestrowanych pomników przyrody.

Nagrobki i inne elementy
Nagrobki
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Cenotafy NIE - - - -
Cippusy NIE - - - -
Grobowce NIE - - - -
Krzyże NIE - - - występują 2 małe krzyże zbite z desek, są one włożone do mogił obmurowanych, fot. 5, fot. 9
Mogiły obmurowane TAK 43 IV ćw. XIX w.-I poł. XX w. piaskowiec, lastryko, beton -
Mogiły ziemne TAK 6 - - -
Pola grobowe NIE - - - -
Płyty poziome NIE - - - -
Płyty pionowe NIE - - - -
Postumenty TAK 13 1867 - I poł. XX w. lastryko, piaskowiec, beton -
Przyścienne NIE - - - -
RAZEM 49
Elementy
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Mur ogrodzeniowy NIE - - - -
Brama NIE - - - -
Kościół NIE - - - -
Kaplica NIE - - - -
Inne NIE - - - -

Brak informacji na temat grobów o znaczeniu historycznym oraz osób szczególnie zasłużonych.

Inskrypcje - fot. Michał P. Wiśniewski, 2014;


Galeria zdjęć

fot. Michał P. Wiśniewski, 2017

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 6
{$caption}
fot. 7
{$caption}
fot. 8
{$caption}
fot. 9
{$caption}
fot. 10
{$caption}
fot. 11
{$caption}
fot. 12
{$caption}
fot. 13
{$caption}
fot. 14
{$caption}
fot. 15
{$caption}
fot. 16
{$caption}
fot. 17
{$caption}
fot. 18
{$caption}
fot. 19
{$caption}
fot. 20
{$caption}
fot. 21
{$caption}
fot. 22
{$caption}
fot. 23
{$caption}
fot. 24
{$caption}
fot. 25

fot. Michał P. Wiśniewski, 2016;

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 6
{$caption}
fot. 7
{$caption}
fot. 8
{$caption}
fot. 9
{$caption}
fot. 10
{$caption}
fot. 11
{$caption}
fot. 12
{$caption}
fot. 13
{$caption}
fot. 14
{$caption}
fot. 15
{$caption}
fot. 16

fot. Michał P. Wiśniewski, 2014;

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 6
{$caption}
fot. 7
{$caption}
fot. 8
{$caption}
fot. 9
{$caption}
fot.10
{$caption}
fot.11
{$caption}
fot.12
{$caption}
fot.13
{$caption}
fot.14
{$caption}
fot.15
{$caption}
fot.16
{$caption}
fot.17
{$caption}
fot.18
{$caption}
fot.19
{$caption}
fot.20

Renowacja

Pozwolenie na prace porządkowe zostało wydane 13 lutego 2017 roku. Organizatorem akcji jest stowarzyszenie Lapidaria. Zapomniane cmentarze Pomorza i Kujaw. Oficjalnie porządki rozpoczęły się w kwietniu 2017, ale już 18 lutego odbyły się pierwsze prace w postaci częściowego odkrzaczania. Do końca kwietnia udało się odkrzaczyć cały obszar cmentarza i odkryć kilka nowych tablic inskrypcyjnych. W maju przystąpiliśmy do etapu okopywania cmentarza. Największym wyzwaniem okazało się być wydobycie i/lub ustawienie nagrobków w pierwotnym położeniu albowiem kilka mogił obmurowanych mocno zmieniło swoje położenie.

Fotorelacje z prac:

  1. Część V - prace z 06.05.2017
  2. Majówkowe kopanie
  3. Część IV - prace z 29.04.2017
  4. Część III - prace z 08.04.2017
  5. Część II - prace z 01.04.2017
  6. Część I - prace z 13.02.2017

Osadnictwo w Brzozie

Historia

W 1737 r. biskup kujawski Szembek osadził olędrów we wsi Brzoza. W 1788 r. kontrakt odnowiono, a podpisali się pod nim biskup Józef Rybiński (grunty należały do diecezji włocławskiej) oraz olędrzy o nazwiskach: Modrzejewski, Kunkowicz, Wunderlich i Kowalski. Jednak niewykluczone, że pierwsi osadnicy dotarli do Brzozy już wcześniej, lecz ze względu na nieczytelny do końca dokument nie możemy tego stwierdzić - w 1606 jeden z olędrów z Brzozy występuje w aktach ewangelickiej gminy nowomiejskiej. Na pobliskim ostrowi (Wilcza Kępa Górna) pojawili się w 1615 r., a w 1631 osiedlono ich we wsi. Zgadzałoby się to z czasem, w którym osadnicy przybywali na wsie położone wzdłuż lewego brzegu Wisły, na południe od Torunia (Rudak (1603), Słońsk (1605), Wołuszewo (1628)).

Ludzie

Księga adresowa z 1897: Bigalke, Jeczierski, Liedtke, Waszkowski, Kroning F., Janke, Troyke, Kroning S.

Księga adresowa z 1908: Bigalke, Brickey, Brock (pomocnik dróżnika), Finger (emeryt), Fritz (pomocnik dróżnika), Guhse, Kohnert, Kroning, Liedtke, Meyer, Moede, Polanowski, Sonnenberg, Thiemer, Troyke, Wendland (właściciel zajazdu), Wolatz (nauczyciel), Zimmerli (dzierżawca serowarni)

Lista strat w I wojnie światowej: Gohlke, Gorsch, Guhse, Janke, Kroning, Liedtke, Lilenthal, Modede, Rosener, Sznorkowski, Troyke, Wolatz

Księga adresowa z 1928: Fryderyk Dobslaff (właściciel ziemski, 77ha), Jan Kroening (właściciel ziemski, 108ha), Józef Kroening (właściciel ziemski, 78ha), Steinegger (nabiał), Wendland (zajazd)

Księga adresowa z 1941: Alex Grams (stelmach), Johann Lach (kowal), Kurt Schostag (zajazd)


Bibliografia:

  1. 3178 Schillno, Topographische Karte (Meßtischblatt) 1:25000, Preuss. Landesaufnahme, 1940. comp.jpg
  2. Adressbuch der Stadt Thorn, Podgórz u. Mocker sowie des Landkreises Thorn fur das Jahr 1897, 1897, s. 180. comp.jpg
  3. Deutsche Reiches Adressbuch, 1941, s. 2. comp.jpg
  4. R. Heuer, Die Holländerdörfer in der Weichselniederung um Thorn, "Mitteilungen des Coppernicus-Vereins für Wissenschaft und Kunst", Heft 42, 1934, s. 122-155. comp.jpg
  5. Z. Guldon, R. Guldon, Osadnictwo województwa inowrocławskiego w latach 1775-1789, “Ziemia Kujawska” 1981, t. 6, s. 99-113.
  6. H. Maercker, Geschichte der ländlichen Ortschaften und der drei kleineren Städte des Kreises Thorn in seiner früheren Ausdehnung vor der Abzweigung des Kreises Briesen i. J. 1888. Danzig, 1900, s. 210-211. comp.jpg
  7. Księga adresowa Polski, 1928, s. 1137. comp.jpg
  8. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych T. 11, Województwo Pomorskie. Warszawa: GUS, 1926, s. 57. comp.jpg
  9. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski i in., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa, 1880-1902, t. I, s. 423. comp.jpg
  10. O. Steinmann, Der Kreis Thorn. Statistische Beschreibung. Thorn 1866. comp.jpg
  11. Strona poświęcona Brzozie Toruńskiej, http://brzoza-torunska.cba.pl/ [dostęp: 06.01.2014]
  12. Wiślaność w Brzozie, blog "Kamień na kamieniu" (07.01.2014), http://kamiennakamieniu.wordpress.com/2014/01/07/wislanosc-w-brzozie/ [dostęp: 16.02.2014].

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 License