Cmentarz ewangelicki - Bysław

del.icio.usFacebook


Położenie cmentarza - mapy

6jTBs_fLjHAiCc1OWV7AgKE2wDQKeoqcPttmZqhjRK_WhNfDPVawlL4Jb5wEHfEFgkcvskxoHVB6fm8=w320

Opis cmentarza

zabudowany.png="teren
Położenie

Cmentarz położony w zachodnim krańcu wsi, na tyłach Zakładu Gospodarki Komunalnej gminy Lubiewo. Jedziemy DW240 w stronę Tucholi, mijamy po lewej stronie kościół, cmentarz, tuż za zakrętem w prawo mamy ostatnie gospodarstwo po tej stronie naprzeciwko ZGK Lubiewo. Dojeżdżamy do samego końca zakładu (od strony Tucholi) i skręcamy w lewo, po czym jedziemy aż za bramę zakładu. Po lewej mamy cmentarz sąsiadujący od północy i wschodu z zakładem, od południa z polem, a od zachodu z drogą, którą dojechaliśmy.

Podstawowe informacje
Data założenia przynajmniej 1861
Wyznanie ewangelicki
Ówczesna parafia Iwiec (od 1893), Tuchola (1774-1893)
Status nieczynny
Powierzchnia 0,31ha
Nr działki 53
Kształt prostokąt
Najstarszy zachowany nagrobek k. XIX w.
Istniejąca dokumentacja APE Malbork, Rejencja Kwidzyńska, sygn. 1947, Der Begräbnisplatz in Gross Bislaw, 1861-1861
Zagrożenia śmieci, dewastacja
Stan zachowania ZŁY, Typ III
Data zamknięcia, likwidacji 1945?, -
Roślinność
Drzewa lipa, kasztanowiec, …
Krzewy grochodrzew, …
Inne trawa, …

Układ cmentarza czytelny.

Nagrobki i inne elementy
Nagrobki
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Cenotafy NIE - - - -
Cippusy NIE - - - -
Grobowce NIE - - - -
Krzyże NIE - - - -
Mogiły obmurowane TAK 15 k. XIX w. - I poł. XX w. beton, lastryko, cegła -
Mogiły ziemne NIE - - - -
Obeliski NIE - - - -
Pola grobowe NIE - - - -
Postumenty TAK 3 k. XIX w. - I poł. XX w. piaskowiec, granit granitowa podstawa pod krzyż przy mogile i 2 postumenty
Płyty poziome NIE - - - -
Płyty pionowe NIE - - - -
Przyścienne NIE - - - -
Elementy
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Mur ogrodzeniowy NIE - - - -
Brama NIE - - - -
Kościół NIE - - - -
Kaplica NIE - - - -
Krzyż NIE - - - -
Inne NIE - - - -
Inskrypcje

Nie znaleziono.


Galeria zdjęć

fot. Michał P. Wiśniewski, 2016
{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 6
{$caption}
fot. 7
{$caption}
fot. 8
{$caption}
fot. 9
{$caption}
fot. 10
{$caption}
fot. 11
{$caption}
fot. 12
{$caption}
fot. 13
{$caption}
fot. 14
{$caption}
fot. 15
{$caption}
fot. 16
{$caption}
fot. 17
{$caption}
fot. 18
{$caption}
fot. 19
{$caption}
fot. 20
{$caption}
fot. 21
{$caption}
fot. 22

Renowacja

Nie przeprowadzono.


Osadnictwo w Bysławiu

Historia

Najwcześniejsza wzmianka pochodzi z 1301. W okresie krzyżackim Bysław był wsią włościańską należącą do zakonu i podlegającą komturstwu tucholskiemu. Wolnymi od opłat było 2 sołtysów i proboszcz - historia parafii sięga 1325 roku. Po 1466 Bysław stał się królewszczyzną podlegającą starostwu tucholskiemu. Duże straty, jak w każdej innej osadzie, zanotowano podczas potopu szwedzkiego. Prócz folwarku istniały we wsi liczne zakłady rzemieślnicze. W okresie międzywojennym aż 18, w tym 2 mleczarnie i prywatny wiatrak.
Protestanci, stanowili nieliczny odsetek mieszkańców. W latach 80. XIX w było ich 15%, a u progu polskiej niepodległości, w 1921 tylko 4%. Cmentarz istniał od co najmniej 1861. W tych samych latach (1865) założono szkołę ewangelicką. Od 1893 parafia ewangelicka dla Bysławia mieściła się w Iwcu, aczkolwiek akta archiwalne mówią o parafii Iwiec-Bysław. Szczegóły pozostają nieznane aczkolwiek watpliwym jest, by we wsi istniały jakieś struktury kościoła ewangelickiego. Być może było takie zamierzenie.

Ludzie

Gospodarze z 1865: Mertens, Czyżmowski, Chechła, Meyer, Główczewski, Rydelek, Bonk, Dusler, Minikowski, Bonna, Donarski, Rosynek, Rzyduchowski, Jędryski, Nowacki, Jankowski, Parszyk, Witkowski, Meyer, Grugel, Urban, Szweda, Marasz, Skaja, Spica, Myszka, Glazik, Kuffel, Głomski, Szweda, Burchardt, Łapka, Grzimski, Talaśka, Cichocki, Kleibor, Prądzyński

Właściciele folwarku: Friedrich August (1865), Ulrich Stolzenberg (1903),

Lista poległych w I wojnie światowej zawiera następujące nazwiska: Babinski, Bagniewski, Barwyna, Beliński, Belter, Błazejewicz, Bonk, Born, Brugmann, Buchholz, Chechla, Cichocki, Czarnowski, Drzycimski, Ende, Ferdinand, Fritza, Gabenski, Gaca, Gebhardt, Gierszewski, Glaczik, Głowczewski, Goretzki, Gorka, Grabowski, Grzymski, Grutte, Gwizdalla, Heizerski, Iwitzki, Janycke, Jaroch, Juhnke, Kamrowski, Kempa, Kleybor, Kniecinski, Kobus, Koslowski, Kossewski, Kruczynski, Kuhlau, Kurczewski, Kwasigroch, Lapka, Liedke, Manthei, Maschlewski, Mayka, Modzinski, Molinski, Muchowski, Muschinski, Muziol, Myk, Ochedahl, Osowski, Papierowski, Passot, Piotrowski, Pochozka, Reinowski, Remenzykowski, Ritzkowski, Roszczintala, Rykowski, Schiefelbein, Schreiber, Schulz, Schwanke, Schwartz, Schweda, Skwakowski, Sobiechowski, Steuschke, Trumpf, Tuchler, Weilandt, Wierschutzki, Wilkowski, Will, Wisocki, Woytinek, Ziebinski, Zielinski, Zieminski, Ziętkowski

Księga adresowa z 1928: Ciżmowska (właściciel ziemski), Rozentreter (właściciel ziemski), Rutkiewicz (właściciel ziemski), Sterz (właściciel ziemski), Kropiński (bławaty), Kobierowski (galanteria), Kraja (artykuły kolonialne), Kobierowski (kołodziej), Głowiński (kowal), Schemel (kowal), Stachowicz (kowal), Brugmann (krawiec), Podlewski (krawiec), Sobacki (krawiec), Steppa (mleczarnia), Behrent (piekarz), Marasz (piekarz), Krzyżelewska (towary różne), Kozłowski (rzeźnik), Kuklau (rzeźnik), Błażejewicz (stolarz), Dudzik (stolarz), Gaboński (stolarz), Banaszek (szewc), Kaczkowiak (szewc), Krakowiak (szewc), Kamiński (zajazd), Steppa (zajazd), Talarowski (zajazd)


Bibliografia:

  1. 2473 Tuchel, Topographische Karte (Meßtischblatt) 1: 25 000, Reichsamt für Landesaufnahme, 1874. comp.jpg
  2. APE Malbork, Rejencja Kwidzyńska, sygn. 1947, Der Begräbnisplatz in Gross Bislaw, 1861-1861
  3. Bysław na stronie genealogicznej Williama Remusa, http://remus.shidler.hawaii.edu/genes/WPrussia/gross%20byslaw/home.htm
  4. Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen : auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, 1885, s. 146-147. comp.jpg
  5. A. Harnoch, Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen. Neidenburg, 1890, s. 506. comp.jpg
  6. W. Kozłowski, Tucholskie wsie, Tuchola, 2009, s. 147-154.
  7. Księga adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa, Warszawa: Towarzystwo Reklamy Międzynarodowej, 1928, s. 1138. comp.jpg
  8. A. Mańkowski, Opis królewszczyzn w województwach chełmińskim, pomorskim i malborskim w roku 1664, 1938, s. 195-196. comp.jpg
  9. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych T. 11, Województwo Pomorskie. Warszawa: GUS, 1926, s. 60. comp.jpg
  10. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski i in., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa, 1880-1902, t. I, s. 506. comp.jpg

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 License