Cmentarz ewangelicki - Elzanowo (gm. Lipno)

del.icio.usFacebook


Położenie cmentarza - mapy

6fldFWYv5FlY2_vUKUfs-lBPDhSuMK6h_pjeNuYyfFYdyOONTjsGGsY_UYVfkCKw2APpWKOvg0VXmNMufXk=w320

Opis cmentarza

polny.png mennonici.png Znak_Zabytkowy.jpg
Położenie

Cmentarz położony w polu przy drodze do gospodarstwa nr 74. W Kłokocku na głównym skrzyżowaniu kierujemy się na Ostrowite, by po ok. 1 km skręcić w prawo do Elzanowa. Następnie jedziemy tak jak prowadzi droga ok. 670 metrów po czym skręcamy w lewo i po niecałych 140 metrach mamy po lewej stronie cmentarz. Od zachodu graniczy z drogą gruntową, a z pozostałych stron z gruntami uprawnymi.

Podstawowe informacje
Data założenia 1793
Wyznanie ewangelicki
Ówczesna parafia Lipno (od 1799), Białowieżyn (1780-1793); na miejscu kantorat Elzanowo od 1793
Status nieczynny
Powierzchnia ~0,25 ha
Nr działki 202
Kształt prostokąt
Najstarszy zachowany nagrobek pocz. XX w.
Istniejąca dokumentacja ?
Zagrożenia śmieci, dewastacja
Stan zachowania ZŁY, Typ III

Cmentarz wpisany do rejestru zabytków, nr rej. 346/A z 29.06.1994

Roślinność
Drzewa dąb, jesion, …
Krzewy lilak, …
Inne barwinek, …

Układ wewnętrzny cmentarza zatarty. Podobno jest aleja dzieląca cm na dwie części, ale trudno to dostrzec. Brak zarejestrowanych pomników przyrody.

Nagrobki i inne elementy
Nagrobki
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Mogiły obmurowane TAK 2 I poł. XX w. beton
Mogiły obmurowane z postumentem TAK 13 I p. XX w. beton, piaskowiec -
Mogiły ziemne ? - - - -
Pola grobowe TAK 2 p. XX w. i lata 40. XX w. żeliwo, beton jedna ze ścian ogrodzenia i PG znaczne betonowymi słupkami (Golnik)
Krzyże NIE - - - -
Postumenty TAK 1 I poł. XX w. beton -
Cenotafy NIE - - - -
Cippusy NIE - - - -
Grobowce NIE - - - -
Płyty poziome NIE - - - -
Przyścienne NIE - - - -
Inne NIE - - - -
RAZEM > 18 stanowisk
Elementy
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Mur ogrodzeniowy NIE - - - -
Brama NIE - - - -
Kościół NIE - - - -
Kaplica NIE - - - -
Inne TAK 1 I ćw. XX w. drewno belki po drewnianym krzyżu

Brak informacji na temat grobów o znaczeniu historycznym oraz osób szczególnie zasłużonych.

Inskrypcje


Brak nagrobka Emilie Rossol z domu Rindfleisch (13.08.1907-08.01.1940)


Galeria zdjęć

fot. Michał P. Wiśniewski, 2016

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 6
{$caption}
fot. 7
{$caption}
fot. 8
{$caption}
fot. 9
{$caption}
fot. 10
{$caption}
fot. 11
{$caption}" link=https://lh3.googleusercontent.com/zARx7op_z0wI1XyfpgQotgObDs7W9CqiHoh2gQehpON856yACvMdxPNFPIVoJiWP-m8PsymH-OZ12XCmPhc=w1600
fot. 12
{$caption}
fot. 13
{$caption}
fot. 14
{$caption}
fot. 15
{$caption}
fot. 16
{$caption}
fot. 17
{$caption}
fot. 18
{$caption}
fot. 19
{$caption}
fot. 20
{$caption}
fot. 21

Renowacja

Nie przeprowadzono.


Osadnictwo w Elzanowie

Historia

Pierwszą informacje o istnieniu luteran na terenie parafii rzymskokatolickiej w Ostrowitem znajdują się w wizytacji przeprowadzonej w 1779. Niestety nie wymienia się nazw miejscowości, a podaje jedynie liczbę 126 akatolików. Według Breyera Elzanowo został założone w 1785. Jeśli tak to protestanckich osadników sprowadzić musieli Sumińscy - właściciele majątku Kłokock, pod który podlegał rumunek o ówczesnej nazwie Elżanowo. Więcej szczegółów zdradza bodajże najsłynniejszy w dwudziestoleciu międzywojennym kantor z Obórek (pow. brodnicki) Gustaw Prill w artykule do gazety dla mniejszości niemieckiej Łodzi i okolic. Według niego Elzanowo powstało pod koniec lat 80. XVIII wieku z inicjatywy właścicieli majątku Kłokock (Sumińskich), którzy sprowadzili na swoje włości niemieckich kolonistów. Przypuszczalnie pochodzili z Prus Zachodnich. Właściciel sprezentował im morgę ziemi na zbudowanie szkoły i założenie cmentarza. Kantorat w postaci drewnianego budynku szkoły graniczącego z cmentarzem rozpoczął działalność w 1793. Podstawową trudnością było utrzymanie nauczyciela, bo wówczas Elzanowo liczyło 10 gospodarzy, których stać było jedynie na niewielkie wynagrodzenie. W konsekwencji kantorat od dłuższego czasu pozostawał bez nauczyciela i w 1842 koloniści przyłączyli Elzanowo do kantoratu Czarne. Stopniowo ilość kolonistów w Elzanowie się zwiększała podczas gdy w Czarnem rosła liczba polskich mieszkańców. Wskutek tego w 1851 kantorat w Czarnem został zamknięty, a otwarty ponownie kantorat w Elzanowie. Podlegali pod niego teraz koloniści z Elzanowa, Czarnego, Tomaszewa i Radomic, łącznie 57 rodzin. Przy takiej liczbie nie było problemów ze znalezieniem nauczyciela aczkolwiek zmieniali się często co 3-4 lata. W 1873 przekształcono szkołę kantoralną w elementarną. W 1918 gmina szkolna Elzanowo liczyła 70 rodzin (435 osób) z Elzanowa, Kłokocka, Tomaszewa, Suszewa, Podkłokocka, Ostrowitego, Radomic, i Próchnicy.
Tutejsi ewangelicy podlegali pod parafię ewangelicką w Lipnie. Według spisu dochodów parafii z 1801 mieszkańcy płacili w naturze pastorowi 1 korzec i 8 garncy żyta. Z kolei w wykazie osób płacących składki na rzecz parafii z 1910 widnieje z Elzanowa 20 gospodarzy, 1 nauczyciel i 1 młynarz. Ewangelicy stanowili znakomitą większość mieszkańców, bo spis z 1921 podaje ich ilość na 139 osób, podczas gdy katolików było zaledwie 5. Stara szkoła, która nie posiadała oddzielnej sali do modlitwy spłonęła w 1936, a mieszkańcy dzięki pomocy pastora Ericha Buse z Lipna, wybudowali nową ceglaną na gruncie prywatnym.

Ludzie


Bibliografia:

  1. 3181 Leipe, Topographische Karte (Meßtischblatt) 1:25000, OKH/G StdH, 1944. comp.jpg
  2. A. Breyer, Deutsche Gaue in Mittelpolen, "Deutsche Monatshefte in Polen", Heft 10, 1935. Wersja elektroniczna 2006, s. 22. comp.jpg
  3. E. H. Busch, Beitrage zur Geschichte und Statistik des Kirchen und Schulwesens der Ev.-Augsburg. Gemeinden im Konigreich Polen, Leipzig, 1867, s. 185.
  4. P. Gałkowski, Genealogia ziemiaństwa ziemi dobrzyńskiej XIX - XX wieku, Rypin, 1997, s. 197. comp.jpg
  5. W. Gawarecki, Opis topograficzno - historyczny Ziemi Dobrzyńskiéy, Płock, 1827, tabelka na końcu. comp.jpg
  6. E. Eichelkraut, Deutsche Dorfer im Kreis Lipno, Dobriner Land, Teil II, Wuppertal, 2000, s. 131.
  7. E. Eichelkraut, Deutsche Dorfer im Kreis Lipno, Dobriner Land, Teil III, Wuppertal, 2010, s. 57, 59-60, 64.
  8. K. Kłodawski, Z dziejów parafii ewangelicko-augsburskiego wyznania w Lipnie (od końca XVIII wieku do roku 1914), "Notatki Płockie", 2008, nr 3, s. 5, 6, 10 . comp.jpg
  9. M. Krajewski, A. Mietz, Zabytki Ziemi Dobrzyńskiej. Przewodnik bibliograficzny, Włocławek: WTN, 1996, s. 38.
  10. W.Kujawski, Repetytorium Ksiąg Wizytacyjnych Diecezji Kujawsko-Pomorskiej przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym we Włocławku, cz. 2: Wizytacje XVIII wieku, Z 3: Wizytacje pierwszej połowy XVIII wieku, “Archiwa Biblioteki i Muzea Kościelne”, 2000, t. 73, s. 291.
  11. E. Kneifel, Die evangelisch-augsburgischen Gemeinden in Polen 1555-1939. Eine Parochialgeschichte in Einzeldarstellungen. Vierkirchen über München : Selbstverlag des Verfassers, 1971, s. 57-58.
  12. G. Prill, Von den Deutschtum in Elsanowo und Umgegend, "Deutsche Post", 1918, nr 8. comp.jpg
  13. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych T. 1, Miasto Stołeczne Warszawa, Województwo Warszawskie. Warszawa: GUS, 1925, s. 61. comp.jpg
  14. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski i in., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa, 1880-1902, t. II, s. 346. comp.jpg
  15. Ł. Szewczyk, Dobrzyńskie nazwy części wsi z członem Rumunek/Rumunki, "Acta Universitatis Nicolai Copernici. Nauki humanistyczno-społeczne. Filologia polska", Toruń: Wydawnictwo UMK, 1981, z. 18 (118), s. 91. comp.jpg
  16. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków - stan na 30 września 2017 r. comp.jpg

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 License