Cmentarz ewangelicki - Mochle I

del.icio.usFacebook


Położenie cmentarza - mapy

m.PNG

Opis cmentarza

las.png chronione.png
Położenie

Cmentarz położony ok. 225 metrów na zachód od cmentarza ewangelickiego Mochle II, tj. bliżej centrum wsi. Wybieramy drogę w stronę wsi Szczutki. Po ok. 35 metrach mamy po lewej stronie skraj lasu i dawną dróżkę prowadzącą na cmentarz. Skręcamy w lewo i po ok. 60 metrach znajdujemy się na cmentarzu. Od północy i wschodu sąsiaduje z lasem, od południa z droga, a od wschodu z polem uprawnym.

Podstawowe informacje
Data założenia pocz. XIX w.
Wyznanie ewangelicki
Ówczesna parafia Wtelno (od 1912 albo 1913), Sicienko (od 1856), przedtem Bydgoszcz
Status nieczynny
Powierzchnia ~0,13ha
Nr działki 147
Kształt pięciokąt nieforemny
Najstarszy zachowany nagrobek 1888
Istniejąca dokumentacja ?
Zagrożenia dewastacja, likwidacja, śmieci
Stan zachowania ZŁY, Typ III
Data zamknięcia, likwidacji 1945?, -
Roślinność
Drzewa dąb, sosna, klon, …
Krzewy lilak, grochodrzew, …
Inne trawa, barwinek

Brak pomników przyrody. Układ cmentarza częściowo czytelny. Brak informacji o alei.

Nagrobki i inne elementy
Nagrobki
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Cenotafy NIE - - - -
Cippusy NIE - - - -
Grobowce NIE - - - -
Krzyże NIE - - - -
Mogiły obmurowane TAK > 15 IV ćw. XIX - I poł. XX w piaskowiec, lastryko, beton -
Mogiły ziemne TAK - - - -
Obeliski NIE - - - -
Pola grobowe NIE - - - -
Postumenty TAK > 10 IV ćw. XIX - I poł. XX w. lastryko, beton, piaskowiec -
Płyty poziome NIE - - - -
Płyty pionowe NIE - - - -
Przyścienne NIE - - - -
RAZEM > 15 stanowisk
Elementy
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Mur ogrodzeniowy NIE - - - -
Brama NIE - - - -
Kościół NIE - - - -
Kaplica NIE - - - -
Inne NIE - - - -

Brak danych o pochówkach osób znanych i szczególnie zasłużonych.

Inskrypcje - fot. Tomasz Mądrzyński, 2015


Galeria zdjęć

fot. Tomasz Mądrzyński, 2015

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 6
{$caption}
fot. 7
{$caption}
fot. 8
{$caption}
fot. 9
{$caption}
fot. 10
{$caption}
fot. 11
{$caption}
fot. 12
{$caption}
fot. 13
{$caption}
fot. 14
{$caption}
fot. 15
{$caption}
fot. 16
{$caption}
fot. 17
{$caption}
fot. 18
{$caption}
fot. 19
{$caption}
fot. 20
{$caption}
fot. 21
{$caption}
fot. 22
{$caption}
fot. 23
{$caption}
fot. 24
{$caption}
fot. 25
{$caption}
fot. 26
{$caption}
fot. 27
{$caption}
fot. 28
{$caption}
fot. 29
{$caption}
fot. 30
{$caption}
fot. 31
{$caption}
fot. 32
{$caption}
fot. 33
{$caption}
fot. 34
{$caption}
fot. 35
{$caption}
fot. 36
{$caption}
fot. 37

Renowacja

Nie przeprowadzono.


Osadnictwo w Mochlu

Historia

Mochle to jedna z najstarszych miejscowości w gminie. Najstarsza wzmianka pojawia się już w 1237. Prawdopodobnie od samego początku był to majątek rycerski, potem szlachecki. Pierwszych właścicieli poznajemy już w 1303 r. Byli to synowie wojewody brzeskiego Jan i Florian Wilkowice. W drugiej połowie XVI w. Mochle należało do rodziny Żalińskich. Pod koniec XVIII wieku w skład majątku wchodziły także wieś Chmielewo i folwarki Nowa Ruda oraz Piotrkówko. Ostatnim właścicielem przed rozbiorem był Czerwiński. Przez kilka dziesięcioleci XIX wieku (prawdopodobnie od 1838) właścicielami była rodzina Speichert. Za ich czasów wybudowano dwór w znanej do dziś postaci, a cały majątek przeżywał intensywny rozkwit gospodarczy. W 1895 r. poprowadzono przez Mochle wąskotorową linię kolejową transportującą ludzi i towary do Nakła, Bydgoszczy i Koronowa. W 1896 Speichertowie postanowili sprzedać Mochle braciom Muntmann z Berlina. Ci zaś sprzedali Mochle pruskiej komisji osadniczej, która sprowadziła niemieckich osadników i wybudowała w 1905 r. rolniczą stację badawczą. Stacja funkcjonuje do dziś, a teren zwany jest od 1920 r. Mochełkiem.
Odnośnie protestantyzmu to już w wizytacji z 1766 t. czytamy o domu modlitwy w Mochlu. Niewykluczone, że opisywany cmentarz istniał już wtedy gdyż zwykle dom modlitwy funkcjonował w pobliżu cmentarza. Z czasem likwidowano go albo budowano szkołę lub kościół murowany w innym miejscu, a cmentarz zostawał. Wedle statystyk w latach 80. XIX w. 39% mieszkańców stanowili ewangelicy. Po zasiedleniu przez komisję kolonizacyjną ich odsetek wynosił 66%. Wobec gwałtownego przyrostu ewangelików rozważano nawet budowę nowego kościoła. Ostatecznie wybudowano go we Wtelnie w 1913 r. Przedtem najbliższa parafia mieściła się w Sicienku.

Ludzie

Księga strat z I wojny światowej zawiera następujące nazwiska: Barczinski, Bohndorf, Brandt, Chilewski, Dege, Domke, Gladziewski, Hartfiel, Henke, Kaczmarek, Kipf, Krawczak, Krentz, Kroll, Luneberg, Massig, Maternowski, Matuszak, Nimczewski, Richert, Ruminski, Schmidt, Schrandt, Stenzel, Stockmann, Szmelter, Toiza, Woczny, Zinn

Księga adresowa z 1928 r. zawiera następujące nazwiska: Alkiewicz (właściciel ziemski, lekarz), Joachimczak (zajazd), Kaczmarek (szewc), Łos (szewc), Retzlaff (młyn), Schielke (olejarnia), Sitniak (szewc)

Księga abonentów z 1939: Kochański (oberża)

Księga adresowa z 1941: Alkiewicz (lekarz), Domek (rzeźnik), Kipf (kowal), Kochański (oberża, sklep), Madejski (piekarz), Retzlaff (młyn), Schmidt (stelmach)


Bibliografia:

  1. 2773 Wtelno, Messtischblatt, 1:25 000, 1913. comp.jpg
  2. Deutsches Reichs-Adressbuch, 1941, s. 120. comp.jpg
  3. Gminny program opieki nad zabytkami gminy Sicienko na lata 2014-2017, Sicienko, 2013, s. 36-37, 58, 65, 67, 68. http://bip.sicienko.pl/?app=uchwaly&nid=4342
  4. "Goniec Wielkopolski" z 29.01.1896, nr 23, s. 3. comp.jpg
  5. Z. Guldon, Rozmieszczenie własności ziemskiej na Kujawach w II połowie XVI wieku, s. 87, Toruń-Łódź: TNT - PWN, 1964. Żaliński
  6. Gueter-Adressbuch der Provinz Posen, Stettin, 1907, s. 164-165. comp.jpg
  7. Handbuch des Grundbesitzes im Deutschen Reiche. Das Koenigreich Preussen. VII Band: Provinz Posen, 1905, s. 232-233. comp.jpg
  8. S. Kozierowski, Badania nazw topograficznych na obszarze dawnej zachodniej i środkowej Wielkopolski, t. II M-Z, Poznań, 1922, s. 40. comp.jpg
  9. Güter-Adressbuch für die Provinz Posen, 1913, s. 178-179. comp.jpg
  10. Księga adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa, Warszawa: Towarzystwo Reklamy Międzynarodowej, 1928, s. 1364. comp.jpg
  11. A. Mietz, Archidiakonat kamieński archidiecezji gnieźnieńskiej. Struktura terytorialna i stan kościołów w czasach staropolskich 1512-1772, Włocławek: Lega, 2005, s. 77.
  12. Mochle w PolskieZabytki.pl, http://www.polskiezabytki.pl/m/obiekt/1176/Mochle/
  13. Oeffentlicher Anzeiger zum Amtsblatt No.21. der Königl. Preuss. Regierung zu Bromberg, 1838, s. 398. comp.jpg
  14. "Nowy Kurier" z 19.08.1938, nr 188, s. 7. comp.jpg
  15. "Orędownik" z 15.08.1912, nr 185, s. 2. comp.jpg
  16. "Postęp" z 30.07.1903 r., nr 171, s. 3. comp.jpg
  17. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych T. 10, Województwo Poznańskie. Warszawa: GUS, 1926, s. 4. comp.jpg
  18. Spis abonentów sieci telefonicznych Dyrekcji Okręgu Poczt i Telegrafów w Bydgoszczy i Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej w mieście Bydgoszczy na 1939 r., Warszawa, 1939, s. 72. comp.jpg
  19. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski i in., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa, 1880-1902, t. VI, s. 558. comp.jpg
  20. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Sicienko. Cz. I, Sicienko, 2011, s. 47, comp.jpg
  21. Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschadten des Bromberger Regierungsbezirks, 1818, s. 20. comp.jpg
  22. Verzeichniss aller Ortschaften des Bromberger Regierungs-Bezirks : mit einer geographisch-statistischen Übersicht derselben, Bromberg: Gruenauer, 1833, s. 5. comp.jpg
  23. Verzeichniss saemmtlicher Ritter-und anderer selbststaendigen groesseren Gueter der Provinz Posen, 1859, s. 2. comp.jpg
  24. Verzeichniss sämmtlicher Ortschaften des Regierungs-Bezirks Bromberg, Bromberg: M. Aronsohn, 1860, s. 14-15. comp.jpg
  25. A. Werner, Geschichte der evangelischen Parochieen in der Provinz Posen. Posen: W. Decker, 1898, s. 411. comp.jpg

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 License