Cmentarz ewangelicki - Mozgowina

del.icio.usFacebook


Położenie cmentarza - mapy

mozg.PNG

Opis cmentarza

polny.png mennonici.png
Położenie

Położony na polu ok. 25 metrów od drogi Z Ostromecka do Rafy. Jadąc przez Mozgowinę w stronę Rafy droga w pewnym miejscu charakterystycznie skręca najpierw w prawo, potem po podjechaniu pod górkę w lewo. Gdy miniemy te zakręty, to po ok. 60 m. po lewej stronie widzimy zielony zagajnik. Od północy, wschodu i południa otoczony przez pole, od zachodu graniczy z sadem.

Podstawowe informacje
Data założenia XIX w.
Wyznanie mennonicko-ewangelicki
Ówczesna parafia Ostromecko (od 1855 - ~1904), przedtem Chełmno, od 1862 Ostromecko samodzielną parafią)
Status nieczynny
Powierzchnia ~0,19 ha
Nr działki 90
Kształt prostokąt
Najstarszy zachowany nagrobek k. XIX w.
Istniejąca dokumentacja ?
Zagrożenia śmieci, dewastacja
Stan zachowania ZŁY, Typ III
Data zamknięcia, likwidacji 1945?, -

Gdyby wiek cmentarza ustalić na podstawie wieku dębu to powstałby on w latach 60. XIX w. Sądząc po charakterystycznym ułożeniu terenu utworzonym sztucznie oraz świadectwom potwierdzającym założenie wsi przez osadników olęderskich, wśród których byli mennonici, cmentarz powstał wcześniej, już w XVIII w.

Roślinność
Drzewa dąb, klon, …
Krzewy grochodrzew, lilak
Inne

Na cmentarzu występuje pomnik przyrody - dąb szypułkowy o obwodzie pnia 346 cm. Przypuszczalny wiek drzewa ok. 140 lat. Układ cmentarza czytelny. Charakterystyczny jest podział na 3 piętra kwater.

Nagrobki i inne elementy
Nagrobki
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Cenotafy NIE - - - -
Cippusy NIE - - - -
Grobowce NIE - - - -
Krzyże NIE - - - -
Obeliski NIE - - - -
Mogiły obmurowane TAK > 20 k. XIX w- I poł. XX w. lastryko, sztuczne odlewy
Mogiły ziemne NIE - - - -
Płyty poziome NIE - - - -
Płyty pionowe NIE - - - -
Pola grobowe NIE - - - -
Postumenty TAK > 6 k. XIX w. - I poł. XX w. lastryko, sztuczne odlewy, żeliwo wolnostojące, przy mogiłach oraz destrukty
Przyścienne NIE - - - -
ŁĄCZNIE > 25 stanowisk
Elementy
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Mur ogrodzeniowy NIE - - - -
Brama NIE - - - -
Kościół NIE - - - -
Kaplica NIE - - - -
Inne NIE - - - -
Inskrypcje - fot. Michał P. Wiśniewski, 2015


Galeria zdjęć

fot. Kornel Pleskot, 2016

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 6
{$caption}
fot. 7
{$caption}
fot. 8
{$caption}
fot. 9
{$caption}
fot. 10
{$caption}
fot. 11
{$caption}
fot. 12
{$caption}
fot. 13
{$caption}
fot. 14
{$caption}
fot. 15
{$caption}
fot. 16
{$caption}
fot. 17
{$caption}
fot. 18
{$caption}
fot. 19
{$caption}
fot. 20
{$caption}
fot. 21
{$caption}
fot. 22

fot. Michał P. Wiśniewski, 2015

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 6
{$caption}
fot. 7
{$caption}
fot. 8
{$caption}
fot. 9
{$caption}
fot. 10
{$caption}
fot. 11
{$caption}
fot. 12
{$caption}
fot. 13
{$caption}
fot. 14
{$caption}
fot. 15
{$caption}
fot. 16
{$caption}
fot. 17
{$caption}
fot. 18
{$caption}
fot. 19
{$caption}
fot. 20
{$caption}
fot. 21
{$caption}
fot. 22
{$caption}
fot. 23
{$caption}
fot. 24
{$caption}
fot. 25

Renowacja

Nie przeprowadzono. Cmentarz nie posiada karty cmentarnej ani nie figuruje w SUIKZP Gminy Dąbrowa Chełmińska - oficjalnie nie istnieje. W 2010 r. przewodniczący Rady Gminy Pan Józef Hentrich obiecał dopisać go do gminnej ewidencji zabytków, lecz nie zostało to dokonane.


Osadnictwo w Mozgowinie

Historia

Mozgowina to wieś olęderska założona dzięki właścicielom majątku w Ostromecku. Wspomniana jest w 1714 r. w inwentarzu dóbr ostromeckich. Nie wiadomo, czy olędrzy gospodarowali przed potopem, ale daty podpisania pierwszych kontraktów z olędrami z sąsiednich miejscowości należących do klucza ostromeckiego wskazują na duże prawdopodobieństwo założenia Mozgowiny w I poł. XVII w. Ostatni znany kontrakt dla nowych mieszkańców został podpisany w 1804 na jedynie 6 lat. W 1812 r. na wysokości Mozgowiny przeprawiały się wojska napoleońskie. Szkoła ewangelicka istniała od co najmniej 1862 r. W okresie międzywojennym (od przynajmniej 1928 r.) była to polska szkoła powszechna.
Pod koniec lat 60. XIX w. wieś zamieszkana była wyłącznie przez protestantów. Wg pierwszego spisu powszechnego, w 1921 r. było ich 94%.

Ludzie

Lista strat z I wojny światowej zawiera następujące nazwiska: Fritz, Hanke, Honke, Klawitter, Muller

1922 rok : Gutzlaff (sołtys)
1938: Hanke


Bibliografia:

  1. 2875 Fordon, Topographische Karte (Meßtischblatt) 1:25000, Preuss. Landesaufnahme, 1909. comp.jpg
  2. Diecezja chełmińska. Zarys historyczno-statystyczny, Pelplin, 1928, s. 243. comp.jpg
  3. J. T. Dziedzic, P. Ossowski, Powiat i miasto Chełmno. Monografia krajoznawcza. Chełmno: F. Tyszkiewicz, 1923, s. 19. comp.jpg
  4. A. Harnoch, Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen. Neidenburg, 1890, s. 479-480. comp.jpg
  5. W. Nowosad, Osadnictwo olęderskie w dobrach szlachty Prus Królewskich. Stan źródeł i możliwości badawcze, "Archiwa - Kancelarie - Zbiory", 2005, t. 1, s. 93.
  6. Z. Raszeja, Ostromecko i okolice, Bydgoszcz: Margrafsen, 2002, s. 356.
  7. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych T. 11, Województwo Pomorskie. Warszawa: GUS, 1926, s. 8 comp.jpg
  8. Studium Uwarunkowań i Zagospodarowania Przestrzennego, Dąbrowa Chełmińska, 2005, http://www.bip.dabrowachelminska.lo.pl/?cid=151&bip_id=587 [dostęp: 17.03.2015]
  9. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski i in., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa, 1880-1902, t. VI, s. 753. comp.jpg

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 License