Położenie | Opis | Zdjęcia | Renowacja | Osadnictwo | Bibliografia
Położenie cmentarza - mapy
 |
Opis cmentarza
Położenie
Cmentarz położony przy drodze biegnącej przez wieś. Kierując się z Ryńska na Orzechowo dojeżdżamy do skrzyżowania z drogowskazem informującym o skręcie na Sierakowo. Tam skręcamy w lewo. Po 1,1 km po lewej stronie mamy zjazd do gospodarstwa domowego i krzaki przy lesie gdzie jest cmentarz. Od północy sąsiaduje z lasem, od wschodu z polem, od południa z drogą asfaltową, a od zachodu z drogą gruntową.
Podstawowe informacje
| Data założenia | II poł. XIX w. (w 1874 jest) |
| Wyznanie | ewangelicki |
| Ówczesna parafia | Ryńsk (od 1898), Kowalewo Pomorskie (1853-1898), przedtem Golub (1784-1853) |
| Status | nieczynny |
| Powierzchnia | ~0,23 ha |
| Nr działki | 64 |
| Kształt | prostokąt |
| Najstarszy zachowany nagrobek | pocz. XX w. |
| Istniejąca dokumentacja | - |
| Zagrożenia | śmieci, dewastacja, likwidacja |
| Stan zachowania | ZŁY, Typ III |
| Data zamknięcia | 1945?, - |
Roślinność
| Drzewa | jesion, sosna, klon, |
| Krzewy | lilak, jarzębina, grochodrzew, głóg, … |
| Inne | barwinek, konwalia, trawa, pokrzywy, … |
Brak zarejestrowanych pomników przyrody. Układ cmentarza nieczytelny. Brak informacji o istnieniu alei. Ścieżka od strony drogi gruntowej wtórna.
Nagrobki i inne elementy
| Nagrobki | |||||
| Rodzaj | Istnienie | Ilość | Data powstania | Materiał | Uwagi |
| Cenotafy | NIE | - | - | - | - |
| Cippusy | NIE | - | - | - | - |
| Grobowce | NIE | - | - | - | - |
| Krzyże | NIE | - | - | - | - |
| Obeliski | NIE | - | - | - | - |
| Mogiły obmurowane | TAK | > 20 | I poł. XX w. | lastryko, beton | w tym destrukty |
| Mogiły ziemne | NIE | - | - | - | - |
| Płyty poziome | NIE | - | - | - | - |
| Płyty pionowe | NIE | - | - | - | - |
| Pola grobowe | NIE | - | - | - | - |
| Postumenty | TAK | > 5 | I poł. XX w. | lastryko, beton | w tym destrukty |
| Przyścienne | NIE | - | - | - | - |
| ŁĄCZNIE | > 20 stanowisk | ||||
| Elementy | |||||
| Rodzaj | Istnienie | Ilość | Data powstania | Materiał | Uwagi |
| Mur ogrodzeniowy | NIE | - | - | - | - |
| Brama | NIE | - | - | - | - |
| Kościół | NIE | - | - | - | - |
| Kaplica | NIE | - | - | - | - |
| Inne | NIE | - | - | - | - |
Brak danych o osobach znanych i zasłużonych pochowanych na cmentarzu.
Inskrypcje - Michał P. Wiśniewski, 2015;
Galeria zdjęć
fot. Michał P. Wiśniewski, 2015
 |
| fot. 1 |
 |
| fot. 2 |
 |
| fot. 3 |
 |
| fot. 4 |
 |
| fot. 5 |
 |
| fot. 6 |
 |
| fot. 7 |
 |
| fot. 8 |
 |
| fot. 9 |
 |
| fot. 10 |
 |
| fot. 11 |
 |
| fot. 12 |
 |
| fot. 13 |
 |
| fot. 14 |
Renowacja
Nie przeprowadzono. Cmentarz sięgał drogi asfaltowej i według mapy z 1874 był nieco większy w stronę pola jednak nagrobki znajdują się wyłącznie w północnej i północno zachodniej części. Obecna wielkość jest taka jak na mapie z 1911.
Osadnictwo w Orzechówku.
Historia
Orzechówko było majątkiem rycerskim znanym od 1409 roku. Pierwszym właścicielem był Melchior z Orzechówka. Miejscowość leżała na terenie komturstwa kowalewskiego. W okresie I Rzeczpospolitej, w XV wieku właścicielem był Mirosław Jankowski, a w XVI małżeństwo Orzechowskich. Od 1638 jest folwarkiem należącym do właścicieli Ryńska. W 1887 przyłączono je do nowo utworzonego powiatu wąbrzeskiego (z powiatu toruńskiego). W 1888 po 250 latach majątek Ryńsk wraz z kluczem zostaje sprzedany komisji kolonizacyjnej, która rozparcelowuje go i sprowadza osadników niemieckich. W 1898 część majątku Orzechówko z Sabłonowem i Ignacewem utworzyło wieś Orzechówko nazwane Nussdorf, a reszta folwarku została włączona w 1901 do Ludowic.
W 1921 wieś zamieszkiwało 74% ewangelików. Uczęszczali do parafii ewangelickiej w Ryńsku, przedtem w Kowalewie Pomorskim. Zanim ok. 1910 wybudowano szkołę ewangelicką, dzieci uczęszczały do szkoły katolickiej w Ryńsku. Nie znamy ilości ewangelików w Orzechówku przed 1905 toteż rodzi się pytanie, czy na pewno był wykorzystywany przez nich przed parcelacją i utworzeniem gminy wiejskiej. Być może na samym początku był to cmentarz poepidemiczny?
Ludzie
Lista strat z I wojny światowej: Belewski, Belkowski, Beltzer, Buntowski, Buchle, Deusle, fandrey, Golembiewski, Gorny, Grabowski, Karczewski, Krawitowski, Lewandowski, Lubanski, Mericke, Patschkowski, Paulus, Poelke, Prusakowski, Scharpatowski, Schimanski, Sinowski, Sokulski, Stahnke, Strohschein, Szymannski, Wenglikowski, Ziolkowski
W księdze adresowej z 1928 r. figurują nazwiska: Magnuszewski (zajazd), Mucha (właściciel gospodarstwa), Wilk (kowal), Wojciechowski (właściciel gospodarstwa)
Bibliografia:
- 2779 Briesen, Topographische Karte (Meßtischblatt) 1:25000, Reichsamt für Landesaufnahme, 1874.
- B. Borysowski, Dokumentacja cmentarzy poewangelickich w powiecie wąbrzeskim, Wąbrzeźno, 2003.
- R. Czaja (red.), Historia gminy Wąbrzeźno t. 1, Wąbrzeźno: UG Wąbrzeźno, 2006.
- A. Harnoch, Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen. Neidenburg, 1890, s. 552-553.
- B. Heym, Geschichte des Kreises Briesen und seiner Ortschaften, Briesen am Wpr: Otto Weise, 1902, s. 321.
- Księga adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa, Warszawa: Towarzystwo Reklamy Międzynarodowej, 1928, s. 1195.
- H. Maercker, Geschichte der ländlichen Ortschaften und der drei kleineren Städte des Kreises Thorn in seiner früheren Ausdehnung vor der Abzweigung des Kreises Briesen i. J. 1888. Danzig, 1900, s. 417-418.
- Orzechówko w internetowym "Słowniku geograficzno-historycznym ziem polskich w średniowieczu", http://www.slownik.ihpan.edu.pl/search.php?id=1403&q=orzech%C3%B3wko&d=0&t=0
- Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych T. 11, Województwo Poznańskie. Warszawa: GUS, 1926, s. .
- F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski i in., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa, 1880-1902, t. VII, s. 610.