Położenie | Opis | Zdjęcia | Renowacja | Osadnictwo | Bibliografia
Położenie cmentarza - mapy
brak cm. na starych mapach |
Opis cmentarza

Położenie
Cmentarz położony północno zachodniej części wsi przy drodze w kierunku wsi Borek, ok. 150 metrów za kościołem rzymskokatolickim. Ze wszystkich stron sąsiaduje albo z gruntami uprawnymi albo z nieużytkami.
Podstawowe informacje
Data założenia | 1856 |
Wyznanie | ewangelicki |
Ówczesna parafia | Ostrowite (od 1905), Golub (1781-1905) |
Status | nieczynny |
Powierzchnia | ~0,20 ha |
Nr działki | nie wyodrębniono, na terenie 65 |
Kształt | trudno określić, wg. karty cmentarnej trapez |
Najstarszy zachowany nagrobek | k. XIX w. |
Istniejąca dokumentacja | APE Malbork, ARK, sygn. 1568, Die Anlegung eines evangelischen Begräbnisplatzes in Ostrowitt, 1856 |
Zagrożenia | śmieci, splantowanie bądź zaoranie cmentarza |
Stan zachowania | BARDZO ZŁY, Typ III |
Data zamknięcia, likwidacji | 1945?, - |
Cmentarz raczej nie zajmował całej działki nr 65 jak opisuje to Geoportal. Niewykluczone, że jego metryka jest starsza i powstał w 1830/31 r. jako poepidemiczny w wyniku pochówku zmarłych na cholerę. Reces separacyjny z 1839 wspomina o istnieniu dwóch cmentarzy,w tym rzymskokatolickiego parafialnego. Z kolei akta malborskie wskazują na założenie w 1856. Całkiem możliwe, że cmentarz założono tam gdzie przed laty istniał choleryczny.
Roślinność
Drzewa | klon, … |
Krzewy | lilak, głóg, czeremcha … |
Inne | trawa, bluszcz, … |
Brak alei. Brak zarejestrowanych pomników przyrody. Układ czytelny, układ wewnętrzny zatarty.
Nagrobki i inne elementy
Nagrobki | |||||
Rodzaj | Istnienie | Ilość | Data powstania | Materiał | Uwagi |
Cenotafy | NIE | - | - | - | - |
Cippusy | NIE | - | - | - | - |
Grobowce | NIE | - | - | - | - |
Krzyże | NIE | - | - | - | - |
Mogiły obmurowane | TAK | ? | k. XIX - I poł. XX w. | lastryko, beton | - |
Obejścia | NIE | - | - | - | - |
Obeliski | NIE | - | - | - | - |
Płyty poziome | NIE | - | - | - | - |
Płyty pionowe | NIE | - | - | - | - |
Postumenty | TAK | ? | I poł XX w. | lastryko, beton, piaskowiec | - |
Przyścienne | NIE | - | - | - | - |
RAZEM | > 40 | ||||
Elementy | |||||
Rodzaj | Istnienie | Ilość | Data powstania | Materiał | Uwagi |
Mur ogrodzeniowy | NIE | - | - | - | fragment ogrodzenia żeliwnego w północno-wschodnim narożu |
Brama | NIE | - | - | - | - |
Kościół | NIE | - | - | - | - |
Kaplica | NIE | - | - | - | - |
Inne | NIE | - | - | - | - |
Według informacji z karty cmentarnej z 1994 roku było ok. 30 nagrobków.
Inskrypcje
Galeria zdjęć
fot. Urszula Karolczak, 2016
fot. Tymoteusz Słowikowski, 2013
Renowacja
Nie przeprowadzono.
Osadnictwo w Ostrowitem
Historia
Pierwsze wzmianki pisemne występują już w 1222. Do końca XIII wieku miejscowość była miejscowością ważniejszą niż Golub jednak założenie w tej ostatniej komturstwa i strategiczne położenie nad Drwęcą na zawsze zdystansowało Ostrowite. W okresie krzyżackim administracyjnie podlegała komtustwu golubskiemu, a w czasie I Rzeczpospolitej stało się królewszczyzną podlegającą pod starostwo golubskie. Jednak stosunki własnościowe były o wiele bardziej skomplikowane, tzn. prócz części królewskiej były także część kościelna i części prywatne. Pierwsza wojna ze Szwedami oraz potop okrutnie spustoszyły wieś. Stan zapaści trwał do 1745, gdy starosta golubski Stanisław Wessel nadał opustoszałą wieś na okres 40 lat Janowi Malanowskiemu na prawie emfiteuzy. Tenże odstąpił później w 1753 prawo do dzierżawy Antoniemu Tokarskiemu. Z kolei inny dział własnościowy został nadany przez Augusta III szlachcicowi Jacentemu Kralewskiemu, który dokupił opuszczona włókę wybraniecką i karczmarską powiększając majątek. Z powodu gwałtownego usposobienia Malanowskiego szybko doszło do konfliktu z Kralewskim, a co za tym idzie do rozprawy sądowej (według Kralewskiego Malanowski zmusił go przemocą do opuszczenia własnego majątku). Problem rozwiązał się sam, gdy Malanowski padł trupem podczas awantury w karczmie we Wrockach zastrzelony przez Jana Zdanieckiego w 1757. Ostatecznie i Kralewski zrezygnował z Ostrowitego odstępując włości Tokarskiemu, który był dzierżawcą aż do I zaboru. Lustracja z 1765 mówi o powstaniu trzech nowych osad w granicach Ostrowitego, które ówczesny lustrator określa mianem rumunków. W 1772 Tokarski złożył przysięgę na wierność królowi Prus. Kataster kontrybucyjny z 1773 wymienia wszystkie części Ostrowitego:
1) własność Antoniego Tokarskiego (sołectwo, karczmarstwo, wybraniectwo);
2) folwark królewski - dzierżawiony przez Tokarskiego;
3) własność dominikanów toruńskich;
4) włóki plebańskie;
5) 4 rumunki;
Dopiero w 1782 Tokarski po licytacji otrzymał folwark na własność. Dane z 1790 prócz majątku Tokarskiego i wymienionych wyżej części wymieniają dodatkowo trzy działy prywatne w rękach szlacheckich. Od przynajmniej 1795 schedę po Antonim przejął syn Stanisław, a wieś znów ma 3 rumunki. Na początku XIX wieku istniała tu manufaktura - wytwórnia płótna natomiast kościół nadal był filią parafii św. Katarzyny w Golubiu. Dekret królewski z 1838 podniósł rangę majątku do samodzielnego obwodu dworskiego z dobrem szlacheckim. Rok wcześniej zakupił go Albrecht Freudenfeld, który potem dokupił kilka parcel w sąsiedniej wsi Krążno gdzie utworzył osobny folwark. W 1860 właściciel popadł w długi, wskutek czego Ostrowite sprzedano na subhaście Aleksandrowi Bormannowi. Niecałe 5 lat później nabył go Florian Gołkowski. Za zapisków w kronice szkolnej dowiadujemy się, że polski właściciel doprowadził do wyższej kultury gospodarowania, wprowadził konieczne inwestycje i przekazał za darmo ziemię pod budowę kolei u dworca. Linię kolejową ukończono w 1899. W 1901 Ostrowite zostało sprzedane rentierowi z Poznania o nazwisku Gościński, lecz ten po 3 miesiącach sprzedaje majątek właścicielowi tartaku i młyna parowego w Fordonie, niejakiemu Egielmannowi. Fordoński właściciel w listopadzie 1901 zbywa Ostrowite pruskiej komisji kolonizacyjnej.
W 1868 ewangelicy stanowili 25% mieszkańców, a szkoła mieściła się w Skępsku
Ludzie
Lista strat z I wojny światowej: Betke, Dombrowski, Granditzki, Janas, Kaminski, Krukowski, Krykant, Kruger, Kuffel, Kurzynski, Leparowski, Mann, Mazurkiewicz, Mikołajczyk, Olszewski, Priebe, Prusakowski, Przygocki, Rumiński, Rozicki, Rydziński, Sosnowski, Templin, Weiss, Włodarski, Wojciechowski, Zakierski, Zieliński
Księga adresowa z 1928: Borowski (murarz), Buchholz (olejarnia), Durczyński (szewc), Gierczyński (młyn), Hinz (wiatrak), Iwański (kołodziej), Jan Jaranowski (właściciel ziemski, 87), Walerian Kentzer (właściciel ziemski, 81), Klaproth (kowal), Kopoczyńska (akuszerka), Kowalska (krawiec), Konstanty Krużycki (właściciel ziemski, 78), Kurkowski (szewc), Leichnitz (szewc), Majkiewicz (zajazd), Nehring (zboże), Paprocki (murarz), Pioszyk (nabiał), Przygocki (artykuły kolonialne), Wolf (nabiał), Ziółkowski (nabiał)
Bibliografia:
- APE Malbork, ARK, sygn. 1568, Die Anlegung eines evangelischen Begräbnisplatzes in Ostrowitt, 1856.
- F. Calsow, General-Adressbuch der Ritterguts- und Gutsbesitzer in Norddeutschland, T. IV Westpreussen, Berlin, 1872, s. 54-55.
- Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen : auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1905 und anderer amtlicher Quellen, Berlin, 1905, s. 10-11.
- Handbuch des Grundbesitzes im Deutschen Reiche, Berlin, 1880, s. 96-97.
- A. Harnoch, Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen, Neidenburg, 1890, s. 540.
- R. Kowalski, Gmina Golub-Dobrzyń. Historia, zabytki, krajobraz, 2010, s. 211-259.
- Księga adresowa gospodarstw rolnych ponad 50 hektarów województwa pomorskiego, 1929, s. 90.
- Księga adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa, Warszawa: Towarzystwo Reklamy Międzynarodowej, 1928, s. 1196.
- H. Plehn, Ortsgeschischte des Kreises Strasburg in Westpreussen, Königsberg, 1900, s. 56.
- Provinz Westpreussen. Im Auftrag der Landwirtschaftskammer unter Mitwirkung der Königlichen Behörden der Provinz, Berlin, 1909, s. 132.
- K. Rauer, Hand-Matrikel der in sämmtlichen Kreisen des preussischen Staats auf Kreis- und Landtagen vertretenen Rittergüter, 1857, s. 49.
- Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych T. 11, Województwo Pomorskie. Warszawa: GUS, 1926, s. 65;
- Spis abonentów sieci telefonicznych Dyrekcji Okręgu Poczt i Telegrafów w Bydgoszczy i Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej w mieście Bydgoszczy na 1939 r., 1939.
- F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski i in., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa, 1880-1902, t. III, s. 606.
- Westpreussisches Güter-Adressbuch, Stettin: P. Niekammer, 1903, s. 74-75.
- Ostrowite na stronie Gminy Golub-Dobrzyń, http://www.golub-dobrzyn.internetdsl.pl/articles.php?article_id=16