Cmentarz ewangelicki - Podgórz II

del.icio.usFacebook


Położenie cmentarza - mapy

podgorz2.jpg

Opis cmentarza

smieci.png zabudowany.png chronione.png
Położenie

Cmentarz położony na terenie zabudowanym przy ulicy Poznańskiej 315 (naprzeciw skrzyżowania ul. Poznańskiej z ul. Stepową). Od północnego wschodu ograniczony przez teren przemysłowy, od połudnowego wschodu przez drogę ekspersową S10, od połudnowego zachodu przez nieużytki i teren gospodarstwa domowego, a od północnego zachodu przez ul. Poznańską.

Podstawowe informacje
Data założenia 1898-1902
Wyznanie ewangelicki
Ówczesna parafia Podgórz, do 1891 Toruń (Stare Miasto)
Status nieczynny
Powierzchnia ~0,55ha (Geoportal Miasta Torunia)
Nr działki 958
Kształt prostokąt
Najstarszy zachowany nagrobek 1902
Istniejąca dokumentacja E. Piskorska, Cmentarze ewangelickie na Podgórzu. Dokumentacja naukowo-historyczna wykonana na zlecenie Miejskiego Konserwatora Zabytków w Toruniu, fot. Bohdan Horbaczewski, 1978; A. Mietz, J. Pakulski, Karta cmentarza, 1985
Zagrożenia śmieci, odpady budowlane
Stan zachowania ZŁY, Typ III
Data zamknięcia, likwidacji 1945, -
Roślinność
Drzewa grochodrzew, klon, dąb, lipa
Krzewy lilak
Inne trawa, pokrzywy, barwinek, bluszcz

Istnieje aleja główna częściowo wycięta. Brak zarejestrowanych pomników przyrody. Część drzewostanu z pewnością pierwotna. Układ cmentarza w miarę czytelny. W części połudnowo wschodniej wyodrębniona kwatera dziecięca.

Nagrobki i inne elementy
Nagrobki
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Cenotafy NIE - - - -
Cippusy NIE - - - -
Grobowce NIE - - - -
Krzyże NIE - - - -
Mogiły obmurowane TAK ? I poł. XX w. lastryko, sztuczny kamień Szacuję, że jest tam ok. 150 nagrobków
Obejścia NIE - - - -
Obeliski NIE - - - -
Płyty poziome NIE - - - -
Płyty pionowe TAK ? - - -
Przyścienne NIE - - - -
Elementy
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Mur ogrodzeniowy NIE - - - -
Brama NIE - - - -
Kościół NIE - - - -
Kaplica NIE - - - -
Inne NIE - - - -

Na cmentarzu spoczywają ofiary wysadzenia pociągu w Podgórzu w styczniu 1945 r.

Inskrypcje - fot. Michał P. Wiśniewski, 2010, 2012, 2015, 2016; fot. Bohdan Horbaczewski (z dokumentacji)


Galeria zdjęć

fot. Michał P. Wiśniewski, 2016;

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 6
{$caption}
fot. 7
{$caption}
fot. 8
{$caption}
fot. 9

fot. Michał P. Wiśniewski, 2015;

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 6
{$caption}
fot. 7
{$caption}
fot. 8
{$caption}
fot. 9
{$caption}
fot. 10
{$caption}
fot. 11
{$caption}
fot. 12

fot. Michał P. Wiśniewski, 2012;

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 6
{$caption}
fot. 7
{$caption}
fot. 8
{$caption}
fot. 9

Renowacja

Na początku listopada 2015 roku rozpoczęła się wycinka krzaków. Z powodu niesprzyjających warunków pogodowych prace wznowiono od grudnia. Dotychczas odkrzaczono 75% terenu. Udało się znaleźć kolejną płytę z napisami - co na tym cmentarzu jest rzadkością biorąc pod uwagę liczbę nagrobków. W pracach biorą udział Lapidaria, stowarzyszenie Nasz Podgórz, GRH "Rex", Związek Strzelecki Rzeczypospolitej Jednostka 3203 Toruń i Wydział Środowiska i Zieleni w Toruniu, który na początku 2016 wynajął firmę odkrzaczającą. Pełne odkrzaczanie, w tym usunięcie zwisających gałęzi z sosny pod linią elektryczną zakończono na początku lutego 2016.

Fotorelacje z prac:

  1. Prace z 06.02.2016 (VII)
  2. Prace z 30.01.2016 (VI)
  3. Prace z 13.01.2016 (Vb)
  4. Prace z 07.01.2016 (Va)
  5. Prace z 19.12.2015 (IV)
  6. Prace z 12.12.2015 (III)
  7. Prace z 05.12.2015 (II)
  8. Stan po listopadowej wycince (I)

Osadnictwo w Podgórzu

Historia cmentarza

Istnieją poważne rozbieżności co do daty założenia cmentarza. Według Piskorskiej, powołującej się na Akta Miasta Podgórza, musiał on istnieć już w 1868 roku, a dowodem mają być rachunki za różnorakie prace, wykonane na terenie obiektu. Tymczasem w aktach toruńskiego Wydziału Powiatowego znajduje się teczka zatytułowana Die Anlegung eines neuen evangelischen Begrabnissplatzes in Podgórz 1898–1907. W korespondencji z 30 kwietnia 1898 roku lekarz sanitarny Wadtke skarży się landraturze toruńskiej, że nigdy nie wykonywał obowiązkowej ekspertyzy terenu w związku z zamiarem utworzenia nowego cmentarza ewangelickiego, o czym dowiedział się zresztą z gazety. Odpowiedź i kolejne korespondencje z lat 1902 i 1907 nie zostały odczytane, lecz doniesienia ówczesnej prasy potwierdzają fakt dyskusji rady gminy Podgórz o zakupie przez gminę ewangelicką terenu wielkości 3 mórg w celu założenia nowego miejsca pochówku. Powojenne ograbienie z większości elementów zawierających inskrypcje, a także naturalny ubytek najstarszych nagrobków przed 1945 rokiem wyklucza datowanie cmentarza jako metodę wystarczającą do potwierdzenia jego wieku. Mimo to jesteśmy zmuszeni się nią posłużyć.
Najstarszą ze znalezionych przez nas tablic wykonano dla Gertrudy Franke, zmarłej w 1902 roku. Analiza porównawcza żeliwnych obejść i zamontowanych na nich tablic pozwala stwierdzić, że wykonano je na przełomie XIX i XX w. Dlatego za najbardziej prawdopodobną uważa się tezę, że cmentarz powstał w latach 1898-1902. Pod koniec stycznia 1945 roku pochowano na nim zmarłych w następstwie wybuchu wagonów z amunicją, do której doszło na wysokości
podgórskiego browaru.

Ludzie

Bibliografia:

  1. 3077 Podgorz, Topographische Karte (Meßtischblatt) 1:25000, Preuss. Landesaufnahme, 1909. comp.jpg
  2. K. Ciesielska, T. Zakrzewski, 450 lat toruńskiego Podgórza 1555-2005. Toruń: ToMiTo, 2005 comp.jpg
  3. K. Kluczwajd, Dzieje i skarby kościołów Torunia Podgórza. Materiały z konferencji przygotowanej przez Toruński Oddział Stowarzyszenia Historyków Sztuki przy współpracy Domu Muz w Toruniu (Toruń, 18 listopada 2006 roku). Toruń: TNOiK, 2007.
  4. H. Maercker, Geschichte der ländlichen Ortschaften und der drei kleineren Städte des Kreises Thorn in seiner früheren Ausdehnung vor der Abzweigung des Kreises Briesen i. J. 1888. Danzig, 1900. comp.jpg
  5. A. Mietz, J. Pakulski, Karta cmentarza, 1985
  6. E. Piskorska, Cmentarze ewangelickie na Podgórzu. Dokumentacja naukowo-historyczna wykonana na zlecenie Miejskiego Konserwatora Zabytków w Toruniu, fot. Bohdan Horbaczewski. Toruń, 1978.
  7. Program Ochrony Nekropolii Torunia, 2013
  8. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych T. 11, Województwo Pomorskie. Warszawa: GUS, 1926. comp.jpg
  9. O. Steinmann, Der Kreis Thorn. Statistische Beschreibung. Thorn 1866. comp.jpg
  10. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski i in., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa, 1880-1902. comp.jpg
  11. M. Wiśniewski, Zabytki w krzakach. Rzecz o zapomnianych cmentarzach lewobrzeżnego Torunia [w:] "Zabytki lewobrzeżnego Torunia: zachowane, nieistniejące, tylko zaplanowane", pod red. Katarzyny Kluczwajd i Michała Pszczółkowskiego, Toruń: Toruński Oddział Historyków Sztuki, 2017, s. 63-83.

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 License