Cmentarz ewangelicki rodowy - Wybcz

del.icio.usFacebook


Położenie cmentarza - mapy

brak zaznaczonego cmentarza na starych mapach

Opis cmentarza

las.png rodowy.png
Położenie

Cmentarz, a właściwie grobowiec zlokalizowany w południowej części parku dworskiego za starym boiskiem, położony na wysokości południowo-zachodniej ściany pałacu. Do Wybcza od strony Torunia podróżujemy drogą wojewódzką nr 553 w kierunku Unisławia. Jakieś 350 m. przed skrzyżowaniem z drogą wojewódzką nr 551 mamy drogowskaz kierujący w prawo do pałacu. Skręcamy i po ok. 400 m. jesteśmy przy pałacu. Grobowiec otoczony jest drzewostanem parkowym

Podstawowe informacje
Data założenia 1841 lub 1815
Wyznanie ewangelicki
Ówczesna parafia Chełmża (od 1803), przedtem Chełmno
Status nieczynny
Powierzchnia ?
Nr działki nie wyodrębniona, na terenie 161
Kształt ?
Najstarszy zachowany nagrobek -
Istniejąca dokumentacja ?
Zagrożenia -
Stan zachowania FATALNY, Typ III
Data zamknięcia, likwidacji ?, ?
Roślinność
Drzewa dąb, …
Krzewy
Inne

Występuje wielogatunkowy starodrzew.

Nagrobki i inne elementy
Nagrobki
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Cenotafy NIE - - - -
Cippusy NIE - - - -
Grobowce TAK 1 - cegła, … -
Krzyże NIE - - - -
Mogiły obmurowane NIE - - - -
Mogiły ziemne NIE - - - -
Obeliski NIE - - - -
Postumenty NIE - - - -
Płyty poziome NIE - - - -
Płyty pionowe NIE - - - -
Pola grobowe NIE - - - -
Przyścienne NIE - - - -
Inne TAK ? ? kamień polny, … dużo kamieni polnych wśród których można dostrzec elementy mogące ewentualnie pasować do hipotetycznego nagrobka
Elementy
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Mur ogrodzeniowy NIE - - - -
Brama NIE - - - -
Kościół NIE - - - -
Kaplica NIE - - - -
Inne NIE - - - -

Grobowiec rodu von Prapart, właścicieli majątku Wybcz.

Inskrypcje

Nie znaleziono z powodu braku naziemnych części grobowca.


Galeria zdjęć

fot. Michał P. Wiśniewski, 2015

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5

fot. Kornel Pleskot, 2015

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 6
{$caption}
fot. 7
{$caption}
fot. 8
{$caption}
fot. 9
{$caption}
fot. 10

fot. Kornel Pleskot, 2013

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5

Renowacja

Nie przeprowadzono. Naziemna część grobowca wygląda na usuniętą, a grobowiec zasypany.


Osadnictwo w Wybczu

Historia

Po raz pierwszy Wybcz został wymieniony w 1364 r. Administracyjnie leżał na terenie komturii bierzgłowskiej i był majątkiem rycerskim. Jego właścicielami byli bracia von Sost. Po nich miał kilku właścicieli aż znów wrócił w ręce zakonu, który uczynił z Wybcza wieś czynszową. W czasach I Rzeczpospolitej Wybcz stał się królewszczyzną, którą administrował wojewoda chełmiński. Potem przeszedł na własność miasta Torunia. Stało się to w 1520 r. Wieś uległa wyludnieniu i zniszczeniu wskutek potopu. Następnie z ziemi chłopskiej utworzono folwark, który był wydzierżawiany przez miasto. Wśród administratorów byli: Giering, von Denhoff, Gross, von Buttner, Abramson, Jackowski, Zasowski, Ciborski, Zdrojewski. W 1765 r. majątek został sprzedany Albrechtowi Dóbrskiemu. Kolejnym właścicielem był od 1806 r. Morawski. Ostatnim nabywcą został w 1810 r. Andreas Karl Parpart, który otrzymał tytuł szlachecki w 1834. Rodzina Parpart pochodziła z Pinczyna koło Starogardu Gdańskiego. To on polecił zaprojektować nowy pałac, który ukończono w 1861, 9 lat po jego śmierci. Po Karlu od 1852 roku Wybczem rządził jego najmłodszy syn Julius Friedrich (1815-1876) , a po nim trzej synowie: Benno Karl (1846- przed 1903), Edwin Eduard (1851-1927) i Bruno Julius (1853-1908). Od 1888 jako właściciele wymieniani są Bruno i Edwin. Potem do co najmniej 1912 rządzi sam Edwin jednak jako administratora wymieniono Georga Fiedlera. Już w 1918 r. część ziemi należącej do majątku zaczęła należeć do Skarbu Państwa. W imieniu właściciela w 1919 r. zarządzał Georg Fiedler. Z dokumentów wynika, że od 1921 r. właścicielami parku i ziemi byli Borczyńscy natomiast dwór wciąż był własnością Parpartów. Po śmierci ostatniego z członków rodu w 1927 r. majątek odziedziczył 9-letni chłopiec Horst Christian von Parpart (1918-1944) daleko spokrewniony z dawnymi właścicielami (praprawnuk Andreasa Karla, z syna Ludwiga Emila; Andreas Karl posiadał łącznie 8 dzieci). Pochodził z powiatu sępoleńskiego (Zamarte). Tenże pojawił się w Wybczu tylko raz, bodajże w 1939 r. W czasie II wojny światowej zginął na Śląsku w 1944 r. śmiercią lotnika. Podczas jego nieobecności pałacem zajmował się lokaj, a całym majątkiem znany nam wcześniej administrator Georg Fiedler. Tuż przed wojną w 1939 dokonano parcelacji i osadzono górali z Rabki. Pałac był po wojnie opuszczony do 1948 gdy adoptowano go na cele edukacyjne i utworzono szkołę.
Można przyjąć, że protestancka ludność Wybcza sprowadzała się do członków rodu Parpart i oficjalistów.

Ludzie

Członkowie rodu, którzy zmarli w Wybczu i najprawdopodobniej zostali pochowani w grobowcu:

  1. Andreas Karl von Parpart (27.11.1774-10.03.1852)
  2. Benno von Parpart (1814-1815) - syn Andreasa Karla
  3. Julius Friedrich Wilhelm von Parpart (02.06.1815 - 17.09.1876) - syn Andreasa Karla, szambelan
  4. Benno Valerius von Parpart (27.05.1816 - 17.09.1842) - syn Andreasa Karla, podporucznik
  5. Infant von Parpart (15.06.1821 - 15.06.1821) - syn Andreasa Karla
  6. Benno Karl von Parpart (03.09.1846 - przed 1903) - syn Juliusa Friedricha, major w stanie spoczynku
  7. Bertha Wilhelmine von Parpart geb. Nehring (15.02.1825-23.02.1888) - żona Juliusa Friedricha

Bibliografia:

  1. Drzewo genealogiczne rodu von Prapart, http://www.parpart.de/global/ancest/christiano/d1.html [dostęp: 07.10.2015]
  2. Gothaisches genealogisches Taschenbuch der briefadeligen Häuser, Gotha: Julius Perthes, 1913, s. 618-620. comp.jpg
  3. R. Kowalski, Gmina Łubianka. Historia i współczesność, 2004, s. 109-119.
  4. H. Maercker, Geschichte der ländlichen Ortschaften und der drei kleineren Städte des Kreises Thorn in seiner früheren Ausdehnung vor der Abzweigung des Kreises Briesen i. J. 1888, Danzig, 1900, s. 571-575. comp.jpg
  5. Wybcz na stronie Polskiezabytki.pl, http://www.polskiezabytki.pl/m/obiekt/1442/Wybcz/ [dostęp: 07.10.2015].
  6. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych T. 11, Województwo Pomorskie. Warszawa: GUS, 1926, s. 60. comp.jpg
  7. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski i in., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa, 1880-1902, t. XIV, s. 101. comp.jpg

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 License