Cmentarz ewangelicki - Sarnowo

del.icio.usFacebook


Położenie cmentarza - mapy

KWW_44xIahOGYQ3pQNEnttsc9ywzPrxCfTRfruAlxztrzZ-H3EZMdTYCYqg-hG7vKNupGBujAZcq7aYI2-c=w320

Opis cmentarza

polny.png mennonici.png
Położenie

Cmentarz położony w polu po środku wsi. Jadąc DW270 z Lubrańca do Izbicy skręcamy w prawo na skrzyżowaniu w miejscowości Wiktorowo (kierunkowskaz "Sarnowo 2"). Jedziemy ok. 2,6 km aż do skrzyżowania tuz za małym gospodarstwem nr 10 w Sarnowie. tam skręcamy w prawo i po 100 metrach po prawej stronie widzimy cmentarz ze wszystkich stron otoczony przez grunty uprawne. Dojść można miedzą.

Podstawowe informacje
Data założenia IV ćw. XVIII w.
Wyznanie ewangelicki
Ówczesna parafia Izbica Kujawska (od 1910 jako filiał, a od 1933 jako odrębna parafia), Babiak (1838-1910), Chodecz (1817-1837), Babiak (1796-1817)
Status nieczynny
Powierzchnia ~0,29 ha
Nr działki 65
Kształt czworokąt zbliżony do kwadratu
Najstarszy zachowany nagrobek k. XIX w.
Istniejąca dokumentacja
Zagrożenia śmieci, zatarcie
Stan zachowania ZŁY, Typ III
Data zamknięcia, likwidacji 1964, -

Decyzję o zamknięciu wydało Prezydium PRN we Włocławku.

Roślinność
Drzewa akacja,
Krzewy lilak, grochodrzew
Inne bluszcz

Układ zewnętrzny czytelny, układ wewnętrzny częściowo czytelny, aleje częściowo wtórne

Nagrobki i inne elementy
Nagrobki
Mogiły obmurowane TAK ? ? ? -
Mogiły obmurowane z postumentem TAK ? ? ? -
Mogiły ziemne ? - - - -
Pola grobowe TAK ? ? - -
Krzyże TAK ? ? ? -
Postumenty TAK ? ? ? -
Cenotafy NIE - - - -
Cippusy NIE - - - -
Grobowce TAK ? ? ? -
Płyty poziome NIE - - - -
Przyścienne NIE - - - -
Inne NIE - - - -
RAZEM ok. 60 stanowisk
Elementy
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Mur ogrodzeniowy NIE - - - pozostałości?
Brama TAK 1 XX w cegła, żeliwo żeliwna brama w 1939
Kościół NIE - - - -
Kaplica NIE - - - -
Inne TAK 1 1939 beton studnia
Inskrypcje - fot. Tymoteusz Słowikowski, 2014.



Galeria zdjęć

fot. Marcin Krzyżaniak, 2017;

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 6
{$caption}
fot. 7
{$caption}
fot. 8
{$caption}
fot. 9
{$caption}
fot. 10
{$caption}
fot. 11
{$caption}
fot. 12
{$caption}
fot. 13
{$caption}
fot. 14
{$caption}
fot. 15
{$caption}
fot. 16
{$caption}
fot. 17
{$caption}
fot. 18
{$caption}
fot. 19
{$caption}
fot. 20
{$caption}
fot. 21
{$caption}
fot. 22
{$caption}
fot. 23
{$caption}
fot. 24
{$caption}
fot. 25

fot. Tymoteusz Słowikowski, 2014;

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 6
{$caption}
fot. 7
{$caption}
fot. 8
{$caption}
fot. 9
{$caption}
fot. 10
{$caption}
fot. 11
{$caption}
fot. 12
{$caption}
fot. 13
{$caption}
fot. 14
{$caption}
fot. 15
{$caption}
fot. 16
{$caption}
fot. 17
{$caption}
fot. 18
{$caption}
fot. 19
{$caption}
fot. 20
{$caption}
fot. 21
{$caption}
fot. 22
{$caption}
fot. 23
{$caption}
fot. 24
{$caption}
fot. 25
{$caption}
fot. 26
{$caption}
fot. 27
{$caption}
fot. 28

Renowacja

W 2016 roku Fundacja AriAri przeprowadziła akcję porządkowo-dokumentacyjną.
W 2017 roku Powiatowy Urząd Pracy we Włocławku zorganizował program "Ocalić od zapomnienia" skierowany do bezrobotnych gminy Lubraniec, a polegający na sprzątaniu przez nich cmentarzy w Sarnowie, Siarczycach i Gołębinie. Zadania zrealizowane przez beneficjentów to: zbiórka i wywóz śmieci, wycinka zbędnej roślinności, inwentaryzacja.


Osadnictwo w Sarnowie

Historia

Hilmar Pubantz, autor wspomnień na temat życia Niemców w Sarnowie, a zarazem syn Ludwiga Pubantza - tamtejszego przedwojennego rolnika, nauczyciela religii, komendanta ówczesnej OSP i zapalonego pszczelarza, przytacza, że luterańscy koloniści przybyli do Sarnowa w 1779 roku i mieli pochodzić z dzisiejszego Pomorza Zachodniego. Wizytacja parafii rzymskokatolickiej w Izbicy Kujawskiej z lat 1779-1781 wymienia jedynie Tymień i Pasiekę jako miejsca gdzie akatolicy prowadzą oratoria jednak inny miarodajny dokument - Księga metryk chrzcielnych w izbickim kościele parafialnym od Roku Pańskiego 1769 rozpoczęta i Roku Pańskiego 1798 zamknięta przytacza dowody na istnienie w Sarnowie osadników luterńskich. Z uwagi na brak własnych struktur parafialnych w okolicy koloniści chrzcili dzieci w kościele katolickim. Pierwszy taki chrzest z Sarnowa odnotowano 8 października 1774. Ojciec Eleuteriusz Miechowicz z zakonu Paulinów ochrzcił bliźniaków Adama i Ewę urodzonych z "pracowitych niekatolików Marcina i Katarzyny Zaydlerów". Następne chrzty niekatolików z Bud Sarnowskich odnotowano w 1778 i 1780 - po trzy.
Innowierczy przybysze sami musieli zadbać o istnienie szkoły i miejsce pochówku. Wydaje się prawdopodobne, że cmentarz powstał jeszcze w XVIII wieku. Ziemię na jego założenie miał odstąpić daleki antenat Hilmara Pubantza o imieniu Adalbert, który przybył wraz z pierwszymi kolonistami (dzieci chrzcił w 1781). Podobno zaraz za bramą jakiś metr w lewo stał kiedyś najstarszy nagrobek z krzyżem. Według legendy pochowano tam… szwedzkiego żołnierza. Z chwilą utworzenia w 1796 pierwszej w okolicy parafii ewangelicko-augsburskiej w Babiaku osadnicy zaczęli tam chrzcić swoje dzieci i brać śluby. Na krótko ich kantorat przynależał do parafii ewangelickiej w Chodczu (1817-1837), by znów wrócić do Babiaka aż do roku 1910, gdy izbicki kantorat podniesiono do rangi filiału i wybudowano kościół. Od tej pory od świątyni dzieliło ich niecałe 6 km.
Kantorat, który w 1867 roku mieścił się w drewnianym domu i był miejscem nauki dla 50 dzieci przestał funkcjonować najpóźniej pod koniec lat 20. XX wieku. Wówczas istniała czteroklasowa polskojęzyczna szkoła powszechna, do której uczęszczały także dzieci niemieckie. Jedynie nauka religii była prowadzona po niemiecku, a czynił to Ludwik Pubantz, ojciec autora wspomnień. Poza rolnictwem mieszkańcy utrzymywali się z wydobywania torfu i pszczelarstwa. W latach 30. XX wieku działał tu sklep spożywczy prowadzony przez Niemca z Woli Sosnowej. Pieczywo przywoziła piekarnia Zapendowskiego z Izbicy Kuj. Pierwszy spis powszechny z 1921 podaje, że w Sarnowie żyło 41% ewangelików. Mieszkali także w pobliskich wsiach Ostrowy, Skaszyn i Wiktorowo gdzie stanowili znaczącą większość.
Ludwik Pubantz aktywnie udzielał się także jako strażak i był kierownikiem ówczesnej miejscowej OSP. Straż słynęła z urządzania pikników i potańcówek. Podczas jednej z nich, 1 lipca 1934 roku, doszło do tragedii, która odbiła się szerokim echem. Zapewne przez ciągle narastające napięcie w stosunkach polsko-niemieckich. Mianowicie Eduard Liedtke z Sarnowa został podstępnie ugodzony nożem w tętnicę przez Polaka nazwiskiem Kwiatkowski. Ze wspomnień izbickiego pastora Kneifla dowiadujemy się, że pogrzeb przyciągnął tłumy jakie Sarnowo nigdy nie widziało. Pastor na cmentarzu przemawiał po polsku, modlitwy odbyły się w dwóch językach.

Ludzie

Gottfried Schimming - członek kolegium kościelnego w 1910
Ludwik Pubantz - rolnik, nauczyciel religii, komendant ówczesnej OSP w Sarnowie, pszczelarz
Kapelewicz - nauczyciel do 1937
Janina Kowalska - nauczycielka po 1937
Właściciele gospodarstw w 1939 w Sarnowie: Mirecki (P), Wrzesiński (P), Mankowski (P), Chypciński (P), Puchalski (P), Modrzejewski (P), Glonek (P), E. Fritz, H. Fritz, Pubantz, Hahn, G. Herling, Schiming, Mroczkowski (P), A. Herling, Przelaskowski (P)

Właściciele gospodarstw w 1939 w Ostrowie: Pubantz, Krenz, Penno, Schmidt, Mikolei


Bibliografia:

  1. M. Borucki, Ziemia kujawska pod względem historycznym, jeograficznym, archeologicznym, ekonomicznym i statystycznym, Włocławek, 1882, s. 157. comp.jpg
  2. E. H. Busch, Beitrage zur Geschichte und Statistik des Kirchen und Schulwesens der Ev.-Augsburg. Gemeinden im Konigreich Polen, Leipzig, 1867, s. 214.
  3. E. Kneifel, Die evangelisch-augsburgischen Gemeinden der Kalischer Diözese, 1937, s. 83, 278, 281, 282, 284. comp.jpg
  4. Księga metryk chrzcielnych w izbickim kościele parafialnym od Roku Pańskiego 1769 rozpoczęta i Roku Pańskiego 1798 zamknięta, http://izbica-kujawska.com/informacje/ksiegametryk.php
  5. B. Nowicki, Wspomnienia pastora Richarda Kneifla, http://izbica-kujawska.com/informacje/parafia_ewangelicka_kneifel_wspomnienia.php
  6. P39 S27 C Izbica,1:25 000, WIG, 1936. comp.jpg
  7. H. Pubantz, Sarnowo - ein Dorf zwischen Weichsel und Warthe, [w:] E. Eichelkraut, Deutsche Dorfer aus Dobriner Land, t. I, 1996, s. 60-74.
  8. I. Sambor, "Ocalić od zapomnienia", http://wloclawek.praca.gov.pl/-/4952360--ocalic-od-zapomnienia-
  9. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych T. 1, m. st. Warszawa, woj. warszawskie. Warszawa: GUS, 1925, s. 203. comp.jpg
  10. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski i in., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa, 1880-1902, t. X, s. 322; comp.jpg
  11. Zagubione ślady społeczności ewangelickiej we Włocławku i okolicy, http://projekt.ckziu.wloclawek.pl/wrzesien-pazdziernik_s4.html
  12. Zdjęcia z Sarnowa, fot. P. tomczyk, http://www.luteranie.konin.pl/cmentarze/sarnowo/cmentarz-ewangelicki.html

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 License