Cmentarz ewangelicki - Sosnówka (gm. Ryńsk)

del.icio.usFacebook


Położenie cmentarza - mapy

Mp4FASdPrzWfGNKAYgSBtZowPYa3fmdhX_bOZgSt-yob7R1XZyvRqHe0GrFrL1PEwoAQiWRCGcatGHs=w320

Opis cmentarza

las.png
Położenie

Cmentarz położony na skraju lasu przy drodze wojewódzkiej nr 551, ok. 170 metrów za skrzyżowaniem z drogą prowadzącą do dawnego PGRu Sosnówka, w kierunku Ryńska. Na skraju zauważymy charakterystyczny pomnik upamiętniający śmierć strażaka. Tu obok krzaki cmentarne. Cmentarz sąsiaduje od południa (południowego zachodu) z DW 551, a z pozostałych stron z lasem.

Podstawowe informacje
Data założenia początek XX w. (przed 1905)
Wyznanie ewangelicki
Ówczesna parafia Ryńsk (od 1898), Wąbrzeźno (1852-1898), przedtem Golub (1784-1852)
Status nieczynny
Powierzchnia ~0,08 ha
Nr działki nie wydzielono, na terenie 3055/12
Kształt zbliżony do kwadratu
Najstarszy zachowany nagrobek ?
Istniejąca dokumentacja -
Zagrożenia śmieci, dewastacja, likwidacja
Stan zachowania ZŁY, Typ III
Data zamknięcia Bardzo prawdopodobne, że przed 1930, -

Działka leży na terenie należącym do Lasów Państwowych, Nadleśnictwo Golub-Dobrzyń jednak nie jest zaznaczona jako cmentarz.

Roślinność
Drzewa dąb, klon, sosna, świerk
Krzewy lilak, …
Inne

Brak zarejestrowanych pomników przyrody. Układ cmentarza nieczytelny. Brak informacji o istnieniu alei.

Nagrobki i inne elementy
Nagrobki
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Cenotafy NIE - - - -
Cippusy NIE - - - -
Grobowce NIE - - - -
Krzyże NIE - - - -
Obeliski NIE - - - -
Mogiły obmurowane TAK 3 I poł. XX w. lastryko, beton
Mogiły ziemne NIE - - - -
Płyty poziome NIE - - - -
Płyty pionowe NIE - - - -
Pola grobowe NIE - - - -
Postumenty TAK 2 I poł. XX w. beton w tym destrukt
Przyścienne NIE - - - -
ŁĄCZNIE 5 stanowisk
Elementy
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Mur ogrodzeniowy NIE - - - -
Brama NIE - - - -
Kościół NIE - - - -
Kaplica NIE - - - -
Inne TAK 1 1974 kamień -
Inskrypcje


Galeria zdjęć

fot. Kornel Pleskot, 2016

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 6
{$caption}
fot. 7
{$caption}
fot. 8
{$caption}
fot. 9

Renowacja

Nie przeprowadzono. Przy cmentarzu, od strony ulicy znajduje się pomnik upamiętniający śmierć strażaka Alojzego Behringa. Według dokumentacji sporządzonej w 2003 roku cmentarz został zlikwidowany, a znajduje się na nim jedynie wspomniany pomnik, co jest nieprawdą.


Osadnictwo w Sosnówce

Historia

Historia Sosnówki jest niestety pogmatwana i niezbyt jasna. Wiadomo, że sięga przynajmniej pierwszej połowy wieku XIX. Początkowo funkcjonowała jako folwark należący do właścicieli majątku Trzciano, Wierzbickich. Xawery Wierzbicki sprzedał prawa do posiadania części Trzcianna swojemu synowi Janowi w 1830 roku. Ten powiększył swoje terytorium w 1840 dokupując następną część majątku Trzciano i wybudował posiadłość zwaną Sosnówką. W 1872 wdowa po Wierzbickim przekazuje majątek ich synowi Władysławowi. Ten sprzedał Sosnówkę Karlowi Bolle. W wyniku subhasty jeszcze w tym samym roku właścicielem został bankier Casper Lachmann, a w 1877 kupcy (prawdopodobnie pochodzenia żydowskiego) Hirschfeld, Cohn i Bahrwald, którzy w 1883 sprzedali całość toruńskiemu przedsięborcy budowlanemu Peterowi Reitzowi. Wówczas nastąpiła zmiananazwy na Rosenthal. Kolejnym właścicielem został po 1892 drugi mąż wdowy po Reitzu, Oscar Grunwald. W 1896 doszło do ostatniej zmiany właścicieli, Sosnówkę objęła rodzina Gäbel, która była obecna aż do końca II wojny światowej. Część ziem została sprzedana komisji kolonizacyjnej, co musiało nastąpić przed 1905. W owym roku społeczność ewangelicka liczyła 45% mieszkanców, a dekadę wcześniej 14%. Po odzyskaniu niepodległości niemal wszystkie osoby pochodzenia niemieckiego opuściły Sosnówkę. Najprawdopodobniej została tylko rodzina właścicieli i ewentualni jacyś urzędnicy dworscy. W 1931 roku mieszkało tu 6 Niemców na 100 mieszkańców.
Parafia ewangelicka i szkoła dla Sosnówki mieściła się w Ryńsku.

Ludzie

Lista strat z I wojny światowej: Bastian, Bialkowski, Ceglowski, Drzymalski, Dybanowski, Dziarnecki, Gajewski, Gorecke, Gorecki, Gwiazdowski, Herzberg, Kaiser, Kalkoweski, Klaszynski, Kolowski, Kostewitz, Kulbacki, Kwiatkowski, Lewandowski, Majewski, Motczynski, Nowakowski, Olewinski, Sablotny, Slawinski, Sliwiński, Wróblewski

W księdze adresowej z 1928 r. figurują nazwiska: Gaebel (właściciel ziemski, 248 ha)


Bibliografia:

  1. 2779 Briesen, Topographische Karte (Meßtischblatt) 1:25000, Reichsamt für Landesaufnahme, 1911. comp.jpg
  2. B. Borysowski, Dokumentacja cmentarzy poewangelickich w powiecie wąbrzeskim, Wąbrzeźno, 2003.
  3. R. Czaja (red.), Historia gminy Wąbrzeźno t. 1, Wąbrzeźno: UG Wąbrzeźno, 2006, s. 93, 94, 107, 110, 112, 114, 123, 134, 172, 191, 364-365
  4. Deutsche Reiches Adressbuch, 1906, s. 611. comp.jpg
  5. Handbuch des Grundbesitzes im Deutschen Reiche, Berlin, 1880, s. 42-43. comp.jpg
  6. A. Harnoch, Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen. Neidenburg, 1890, s. 552-553. comp.jpg
  7. B. Heym, Geschichte des Kreises Briesen und seiner Ortschaften, Briesen am Wpr: Otto Weise, 1902, s. 344-346. comp.jpg
  8. E. Jacobson, Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder, 1868, s. 80-81. comp.jpg
  9. Księga adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa, Warszawa: Towarzystwo Reklamy Międzynarodowej, 1928, s. 1212. comp.jpg
  10. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych T. 11, Województwo Poznańskie. Warszawa: GUS, 1926, s. 65. comp.jpg
  11. Spis abonentów sieci telefonicznych Dyrekcji Okręgu Poczt i Telegrafów w Bydgoszczy i Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej w mieście Bydgoszczy na 1939 r., 1939, s. 134. comp.jpg
  12. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski i in., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa, 1880-1902, t. IX, s. 754. comp.jpg
  13. Westpreussisches Güter-Adressbuch, Stettin, 1903, s. 92-93. comp.jpg

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 License