Położenie | Opis | Zdjęcia | Renowacja | Osadnictwo | Bibliografia
Położenie cmentarza - mapy
 |
Opis cmentarza
Położenie
Cmentarz położony przy drodze z Węgorzyna do Zajączkowa. Jadąc drogą wojewódzka nr 551 od strony Orzechowa skręcamy tuż za drogowskazem kierującym na Zajączkowo w prawo. Dalej jedziemy prosto ok. 130 metrów aż do mostku na Strudze toruńskiej. Tu zatrzymujemy się. Po prawej w głębi znajduje się cmentarz. Od północy graniczy z Bachą, a z pozostałych stron z obszarem zalesionym bądź nieużytkami.
Podstawowe informacje
| Data założenia | 1904 |
| Wyznanie | ewangelicki |
| Ówczesna parafia | Ryńsk (od 1898), Kowalewo Pomorskie (1853-1898) |
| Status | nieczynny |
| Powierzchnia | ~0,32 ha |
| Nr działki | nie wyodrębniono, na terenie działki nr 40 |
| Kształt | czworokąt nieforemny |
| Najstarszy zachowany nagrobek | ? |
| Istniejąca dokumentacja | APE Malbork, sygn. 9/59/0/1574, Die Anlegung eines Begräbnisplatzes in Wangerin, 1904 |
| Zagrożenia | śmieci, dewastacja, likwidacja |
| Stan zachowania | ZŁY, Typ III |
| Data zamknięcia | 1945?, - |
Roślinność
| Drzewa | kasztanowiec, lipa, klon, |
| Krzewy | lilak, grochodrzew, … |
| Inne | barwinek, bluszcz, konwalia, trawa, pokrzywy, … |
Brak zarejestrowanych pomników przyrody. Układ cmentarza częściowo czytelny. Brak informacji o istnieniu alei. Ścieżki wtórne.
Nagrobki i inne elementy
| Nagrobki | |||||
| Rodzaj | Istnienie | Ilość | Data powstania | Materiał | Uwagi |
| Cenotafy | NIE | - | - | - | - |
| Cippusy | NIE | - | - | - | - |
| Grobowce | NIE | - | - | - | - |
| Krzyże | NIE | - | - | - | - |
| Obeliski | NIE | - | - | - | - |
| Mogiły obmurowane | TAK | >15 | I poł. XX w. | lastryko, beton | w tym destrukty |
| Mogiły ziemne | NIE | - | - | - | - |
| Płyty poziome | NIE | - | - | - | - |
| Płyty pionowe | NIE | - | - | - | - |
| Pola grobowe | NIE | - | - | - | - |
| Postumenty | TAK | > 5 | I poł. XX w. | lastryko, beton | w tym destrukty |
| Przyścienne | NIE | - | - | - | - |
| ŁĄCZNIE | > 15 stanowisk | ||||
| Elementy | |||||
| Rodzaj | Istnienie | Ilość | Data powstania | Materiał | Uwagi |
| Mur ogrodzeniowy | NIE | - | - | - | - |
| Brama | NIE | - | - | - | - |
| Kościół | NIE | - | - | - | - |
| Kaplica | NIE | - | - | - | - |
| Inne | NIE | - | - | - | - |
Brak danych o osobach znanych i zasłużonych pochowanych na cmentarzu.
Inskrypcje
Nie znaleziono.
Galeria zdjęć
fot. Grzegorz Becmer, 2016
 |
| fot. 1 |
 |
| fot. 2 |
 |
| fot. 3 |
 |
| fot. 4 |
 |
| fot. 5 |
 |
| fot. 6 |
 |
| fot. 7 |
 |
| fot. 8 |
 |
| fot. 9 |
 |
| fot. 10 |
Renowacja
Nie przeprowadzono. Według opracowania z 2003 roku pewien właściciel gospodarstwa uważa cmentarz za swój teren prywatny i przegania odwiedzających. Warto wiedzieć, że wg starej mapy teren cmentarza rozpoczynał się już od ulicy. Napotkane znicze świadczą o świadomości istnienia tego miejsca.
Osadnictwo w Węgorzynie
Historia
Miejscowość wzmiankowana już w 1278 roku. W czasach krzyżackich była to wieś należąca do Zakonu, administracyjnie podlegająca komturstwu toruńskiemu. W okresie I Rzeczpospolitej Węgorzyn stał się królewszczyzną, którą w 1495 Jan Olbracht dał w zastaw mieszczaninowi toruńskiemu Janowi von Wege. Nieco później, bo w 1520 Zygmunt I nadał wieś Węgorzyn i kilka innych miastu Toruń w zamian za zamek w Świeciu. Od drugiej połowy XVI wieku włączony zostaje do klucza rychnowskiego i wydzierżawiany. Wówczas juz istniał w Węgorzynie folwark. W 1822 władze Torunia wydzierżawiły folwark Jakubowi Windmullerowi, po którego śmierci majątek przejęła wdowa. W 1825 sprzedała go Johannowi Keckowi. Ten w 1839 odsprzedał Augustowi Rubenowi. Kolejni właściciele to: od 1854 Martin Hanke, od 1858 Ernst Schmiedeberg, od 1862 Gustaw von Mandelsloh, od 1864 Georg Gildemeister, który w 1898 odsprzedał Węgorzyn pruskiej komisji kolonizacyjnej. Kolejne lata to parcelacja i sprowadzenie kolonistów, którzy w 1904 otworzyli cmentarz. W podobnym czasie musiała powstać szkoła ewangelicka. Według pierwszego spisu powszechnego w 1921 mieszkało 68% ewangelików. Podlegali pod parafię protestancką w Ryńsku.
Ludzie
Lista strat z I wojny światowej: Block, Dybowski, Dzielki, Groewer, Misack, Paradzinski, Ruschkiewitz, Szarpotoski, Telke, Zakowski
W księdze adresowej z 1928 r. figurują nazwiska: Barański (kowal), Grzeszewski (zajazd), Halota (kowal), Krystkowiak (kowal)
Bibliografia:
- 2778 Lissewo, Topographische Karte (Meßtischblatt) 1:25000, Reichsamt für Landesaufnahme, 1909.
- APE Malbork, sygn. 9/59/0/1574, Die Anlegung eines Begräbnisplatzes in Wangerin, 1904
- B. Borysowski, Dokumentacja cmentarzy poewangelickich w powiecie wąbrzeskim, Wąbrzeźno, 2003.
- R. Czaja (red.), Historia gminy Wąbrzeźno t. 1, Wąbrzeźno: UG Wąbrzeźno, 2006.
- A. Harnoch, Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen. Neidenburg, 1890, s. 552-553.
- B. Heym, Geschichte des Kreises Briesen und seiner Ortschaften, Briesen am Wpr: Otto Weise, 1902, s. 375-377.
- Księga adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa, Warszawa: Towarzystwo Reklamy Międzynarodowej, 1928, s. 1240.
- H. Maercker, Geschichte der ländlichen Ortschaften und der drei kleineren Städte des Kreises Thorn in seiner früheren Ausdehnung vor der Abzweigung des Kreises Briesen i. J. 1888. Danzig, 1900, s. 564-568.
- Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych T. 11, Województwo Poznańskie. Warszawa: GUS, 1926, s. 65.
- F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski i in., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa, 1880-1902, t. XIII, s. 256.
- Węgorzyn w internetowym "Słowniku geograficzno-historycznym ziem polskich w średniowieczu", http://www.slownik.ihpan.edu.pl/search.php?id=2057