Cmentarz ewangelicki - Zajezierze
Położenie cmentarza - mapy
Opis cmentarza
Położenie
Cmentarz położony po środku wsi, na lekkim wzniesieniu, z trzech stron ograniczony przez drogi bite. Od strony północnej sąsiaduje z drogą biegnącą przez całą wieś, a następnie z gospodarstwem, od strony zachodniej z drogą ograniczającą go od gospodarstwa, a od strony wschodniej z drogą, a dalej z lasem.
Podstawowe informacje
| Data założenia |
|
| Wyznanie |
ewangelicki |
| Ówczesna parafia |
Gniewkowo(od 1886), Murzynko (1846-1886), przedtem Inowrocław |
| Status |
nieczynny |
| Powierzchnia |
~0,40 ha |
| Nr działki |
56/1 |
| Kształt |
zbliżony do odwróconego trójkąta |
| Najstarszy zachowany nagrobek |
XIX w. |
| Istniejąca dokumentacja |
? |
| Zagrożenia |
śmieci |
| Stan zachowania |
PONIŻEJ PRZECIĘTNEJ, Typ VI |
Układ cmentarza całkowicie zatarty. Stan zachowania nekropolii poniżej przeciętnej z uwagi na dewastacje i ubytki nagrobków. Zachowały 2 elementy z inskrypcjami [Ins. 1], [Ins. 2] oraz 1 niekompletne szkło marblitowe [Ins. 3]. Absolutną większość stanowią mogiły umocnione, w tym co najmniej jedna z wieku XIX [Fot. 7] i inna (zapewne również z XIX w) z motywem zdobniczym po bokach [Fot. 2], [Fot. 3].
Roślinność
| Drzewa |
Dąb, Robinia akacjowa, Wiąz |
| Krzewy |
Iglaki |
| Inne |
|
Brak alei. Brak zarejestrowanych pomników przyrody, choć 4 dęby mają bardzo słuszną średnicę. Pole cmentarza ograniczone przez kilkanaście sztuk robini akacjowych.
Nagrobki i inne elementy
| Nagrobki |
| Rodzaj |
Istnienie |
Ilość |
Data powstania |
Materiał |
Uwagi |
| Cenotafy |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Cippusy |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Grobowce |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Krzyże |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Obejścia |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Obeliski |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Mogiły obmurowane |
TAK |
16 |
najstarszy XIX w. |
lastryko |
dziecięcy, 2 destrukty |
| Płyty poziome |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Płyty pionowe |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Przyścienne |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Elementy |
| Rodzaj |
Istnienie |
Ilość |
Data powstania |
Materiał |
Uwagi |
| Mur ogrodzeniowy |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Brama |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Kościół |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Kaplica |
NIE |
- |
- |
- |
- |
| Inne |
TAK |
- |
- |
- |
krzyż oraz kamień upamiętniający renowację |
Brak informacji na temat grobów o znaczeniu historycznym oraz osób szczególnie zasłużonych.
Inskrypcje - fot. Michał P. Wiśniewski, 2012; Fot. Karolina Falleńczyk, 2015;
Galeria zdjęć
fot. Karolina Falleńczyk, 2015;
 |
| fot. 1 |
 |
| fot. 2 |
 |
| fot. 3 |
 |
| fot. 4 |
 |
| fot. 5 |
 |
| fot. 6 |
 |
| fot. 7 |
 |
| fot. 8 |
 |
| fot. 9 |
 |
| fot. 10 |
 |
| fot. 11 |
 |
| fot. 12 |
 |
| fot. 13 |
fot. Michał P. Wiśniewski, 2012;
 |
| fot. 1 |
 |
| fot. 2 |
 |
| fot. 3 |
 |
| fot. 4 |
 |
| fot. 5 |
 |
| fot. 6 |
 |
| fot. 7 |
 |
| fot. 8 |
 |
| fot. 9 |
 |
| fot. 10 |
 |
| fot. 11 |
 |
| fot. 12 |
 |
| fot. 13 |
Renowacja
Przeprowadzono w latach 2008 - 2011 r. z inicjatywy Stowarzyszenia Na Rzecz Rozwoju Zajezierza w ramach projektu "Tylko pamięć…" Prace porządkowe polegały na wycięciu ogromnej ilości krzewów, odchwaszczenia terenu i posadzeniu trawy. Na koniec zainstalowano krzyż, posadzono tuje tworząc aleje i postawiono kamień upamiętniający z tablicą. Na koniec odbyło się nabożeństwo, które poprowadził ks. proboszcz Tadeusz Krzymiński z parafii rzymskokatolickiej pw. św. Mikołaja i św. Konstancji w Gniewkowie. Najwięcej pracy włożyli mieszkańcy wsi Zajezierze i Nadleśnictwo Gniewkowo.
Cmentarz przez cały czas jest pod opieką mieszkańców wsi, którzy w 2014 r. ponownie wycieli porastającą roślinność.
Osadnictwo w Zajezierzu
Historia
1860: 97%
1921: 75%
…
szkoła od 1860 co najmniej
Ludzie
Księga adresowa z 1903 r. zawiera następujące nazwiska: Dobslaw, Fenske, Gerth (sołtys), Hauswald, Rahn (karczma, tartak), Streifling, Wolfram (leśniczy)
Lista strat z I wojny światowej zawiera następujące nazwiska: Becker, Fege, Fehlau, Galster, Gerth, Gunter, Hartwig, Kilian, Lemke, Muller, Thober, Weiss, Witt, Witzke, Wolfram
Księga adresowa z 1928 r. zawiera następujące nazwiska: Rahn (młyn, tartak)
Księga adresowa z 1941 r. zawiera następujące nazwiska: Rahn (sklep, tartak)
Źródła i opracowania:
- 3076 Schirpitz, Topographische Karte (Meßtischblatt) 1:25000, Preuss. Landesaufnahme, 1910.
- Adressbuch für die Stadt Inowrazlaw und die Kreise Inowrazlaw und Strelno : mit den Städten Urgenau, Kruschwitz, Strelno sowie Mogilno und Pakosch, Inowrazlaw: Kujawischer Bote, 1903, s. 160.
- Deutsches Reichs Adressbuch. Die Ostgebiete, Berlin: Buch- und Tiefdruck Gesellschaft, 1941, s. 340.
- Księga adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa, Warszawa: Towarzystwo Reklamy Międzynarodowej, 1928, s. 1491.
- E. Romanowska, Był cmentarz, nie ma cmentarza [dostęp 11.10.2012] .
- Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych T. 10, Województwo Poznańskie. Warszawa: GUS, 1926, s. 23
- F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski i in., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa, 1880-1902, t. XIV, s. 291.
- Verzeichniss sämmtlicher Ortschaften des Regierungs-Bezirks Bromberg, Bromberg: M. Aronsohn, 1860, s. 82-83.
- A. Werner, Geschichte der evangelischen Parochieen in der Provinz Posen. Posen: W. Decker, 1898, s. 143.
