Cmentarz ewangelicki - Zaradowiska

del.icio.usFacebook


Położenie cmentarza - mapy

zaradowiska.PNG

Opis cmentarza

polny.png
Położenie

Cmentarz położony przy drodze biegnącej przez wieś. Jadąc drogą wojewódzką nr 534 z Niedźwiedzia w kierunku Lipnicy do skrzyżowania z drogą krajową nr 15 przejeżdżamy przez Wielkie Radowiska. Tu zjeżdżamy z drogi nr 534 i jedziemy w stronę kościoła. Tuż za nim mamy drogę w prawo, w którą skręcamy. Następnie jedziemy prosto ok. 2,7 km. aż dojedziemy do skrzyżowania gdzie skręcamy w lewo i po ok. 350 m. po prawej stronie widzimy cmentarz. Od północy, zachodu i południa sąsiaduje z polami uprawnymi, a od wschodu z drogą, którą dojechaliśmy.

Podstawowe informacje
Data założenia II poł. XIX w. (1855)
Wyznanie ewangelicki
Ówczesna parafia Wąbrzeźno (od 1854), przedtem Golub (od 1784)
Status nieczynny
Powierzchnia ~0,16 ha
Nr działki 248
Kształt prostokąt
Najstarszy zachowany nagrobek lata 80. XIX w.
Istniejąca dokumentacja APE Malbork, sygn. 9/59/0/1575, Die Anlegung eines evangelischen Begräbnisplatzes in Zaradowisk, 1855-1899
Zagrożenia śmieci, dewastacja
Stan zachowania ZŁY, Typ III
Data zamknięcia 1945?, -
Roślinność
Drzewa topola, sosna, klon, brzoza, dąb
Krzewy lilak, śnieguliczka, …
Inne lilia, konwalia, trawa, pokrzywy, …

Brak zarejestrowanych pomników przyrody. Układ cmentarza czytelny. Istnieje aleja częściowo zatarta, pozostałe ścieżki wtórne.

Nagrobki i inne elementy
Nagrobki
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Cenotafy NIE - - - -
Cippusy NIE - - - -
Grobowce NIE - - - -
Krzyże NIE - - - -
Obeliski NIE - - - -
Mogiły obmurowane TAK ok. 20 I poł. XX w. lastryko, beton
Mogiły ziemne NIE - - - -
Płyty poziome NIE - - - -
Płyty pionowe NIE - - - -
Pola grobowe NIE - - - -
Postumenty TAK >5 I poł. XX w. lastryko, beton
Przyścienne NIE - - - -
ŁĄCZNIE ok. 20 stanowisk
Elementy
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Mur ogrodzeniowy NIE - - - istniał żywopłot z lilaka
Brama NIE - - - istniała drewniana brama
Kościół NIE - - - -
Kaplica NIE - - - -
Inne NIE - - - -

Brak danych o osobach znanych i zasłużonych pochowanych na cmentarzu.

Inskrypcje - fot. Anna i Michał Chabros, 2015; B. Borysowski, 2003;


Galeria zdjęć

fot. A. i M. Chabros, 2015

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 6
{$caption}
fot. 7
{$caption}
fot. 8
{$caption}
fot. 9
{$caption}
fot. 10
{$caption}
fot. 11
{$caption}
fot. 12
{$caption}
fot. 13
{$caption}
fot. 14
{$caption}
fot. 15
{$caption}
fot. 16

Renowacja

Nie przeprowadzono. Tablicy INS. 3 nie znaleziono w 2015 r. Podobno jest także fragment płyty marmurowej z kawałkiem inskrypcji. Według rozmowy z 2003 r. na cmentarz co kilka lat zaglądają potomkowie pochowanych tam osób z Niemiec.


Osadnictwo w Za Radowiskach.

Historia

W dokumentach Zaradowiska pojawiają się dopiero w 1772 r. jako nowa kolonia będąca własnością królewską, którą zamieszkiwało 3 gospodarzy. W jej skład wchodził także niewielki folwark. W 1789 r. zanotowano 8 dymów. W 1830 troje gospodarzy otrzymało ziemię na własność. Do chwili utworzenia powiatu wąbrzeskiego wieś należała do powiatu brodnickiego. O ile na początku wszyscy osiedleńcy byli ewangelikami to z czasem większość stanowili katolicy. W 1885 r. ewangelików było 66%, w 1921 r. tylko 17%. Szkoła mieściła się w Małych Radowiskach.
Obecnie miejscowość jest kolonią podlegającą sołectwu Wałyczyk.

Ludzie

Gospodarze, którzy uzyskali w 1830 r. ziemię na własność: Borowski, Nass, Wolff

Lista strat z I wojny światowej: Kwiatkowski, Labs, Maschke, Murawski

W księdze adresowej z 1928 r. figurują nazwiska: Ewczyński (kołodziej)

Inne:
Z Westpreussen.de: Adam, Bittermann, Bock, Boesler, Bollwahn, Brallatin, Brandt, Brettschneider, Brock, Dittmann, Dobrinski, Doering, Drawert, Dux, Felske, Foth, Gielke, Gronke, Guhlke, Gutowski, Handt, Heitzmann, Holk, Jaeschke, Kirschke, Klebs, Klietz, Kloss, Knopf, Koepke, Krampitz, Liedtke, Manske, Marquardt, Meding, Mielke, Naß, Noss, Oelschlager, Paetzke, Pick, Neumann, Radomski, Rauch, Rechenberg, Reich, Ruschke, Schidlowski, Schlosser, Schwanke, Sommerfeld, Stahnke, Stanowski, Streuer, Templin, Timm, Triechel, Wolf, Wollenberg.


Bibliografia:

  1. 2779 Briesen, Topographische Karte (Meßtischblatt) 1:25000, Reichsamt für Landesaufnahme, 1911. comp.jpg
  2. APE Malbork, sygn. 9/59/0/1575, Die Anlegung eines evangelischen Begräbnisplatzes in Zaradowisk, 1855-1899.
  3. B. Borysowski, Dokumentacja cmentarzy poewangelickich w powiecie wąbrzeskim, Wąbrzeźno, 2003.
  4. R. Czaja (red.), Historia gminy Wąbrzeźno t. 1, Wąbrzeźno: UG Wąbrzeźno, 2006, s. 177, 387-389.
  5. A. Harnoch, Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen. Neidenburg, 1890, s. 474-475, 540. comp.jpg
  6. B. Heym, Geschichte des Kreises Briesen und seiner Ortschaften, Briesen am Wpr: Otto Weise, 1902, s. 342. comp.jpg
  7. Księga adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa, Warszawa: Towarzystwo Reklamy Międzynarodowej, 1928, s. 1245. comp.jpg
  8. H. Plehn, Ortsgeschischte des Kreises Strasburg in Westpreussen, Königsberg, 1900, s. 141. comp.jpg
  9. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych T. 11, Województwo Poznańskie. Warszawa: GUS, 1926, s. 65 comp.jpg
  10. Spis abonentów sieci telefonicznych Dyrekcji Okręgu Poczt i Telegrafów w Bydgoszczy i Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej w mieście Bydgoszczy na 1939 r., Warszawa, 1939, s. 92. comp.jpg
  11. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski i in., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa, 1880-1902, t. XIV, s. 415. comp.jpg

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 License