Cmentarz ewangelicki - Zielonczyn

del.icio.usFacebook


Położenie cmentarza - mapy

-jH4-sOEVB0nY1WQDbnDNzSKbHcovZ2oViBDX1r75WoirLQ4oKo8rRM67zQNrmC-e_ZBid1XJkjsU_A=w320

Opis cmentarza

zabudowany.png
Położenie

Cmentarz położony przy ul. Zielonej kilkadziesiąt metrów za cmentarzem ewangelickim, po prawej stronie drogi patrząc w kierunku przystanku PKP Zielonczyn. Z drogi krajowej nr 10 skręcamy w lewo za drogowskazem i po ok. 800 metrach mamy skrzyżowanie, a naprzeciwko cmentarz katolicki. Na tym skrzyżowaniu (ul. Zielona) skręcamy w prawo i po niecałych 100 metrach mamy po prawej stronie brązowe ogrodzenie, za którym rośnie m. in. duży świerk. Tu jest cmentarz sąsiadujący od południa z drogą, którą dojechaliśmy, a z pozostałych stron z terenem gospodarstw domowych.

Podstawowe informacje
Data założenia pocz. XX w.
Wyznanie ewangelicki
Ówczesna parafia Kruszyn (od 1908), Sicienko (1856-1908), przedtem Bydgoszcz
Status nieczynny
Powierzchnia ~0,16ha
Nr działki na terenie działki nr 44
Kształt czworokąt zbliżony do równoległoboku
Najstarszy zachowany nagrobek pocz. XX w.
Istniejąca dokumentacja ?
Zagrożenia dewastacja, likwidacja całkowita, śmieci
Stan zachowania ZŁY, Typ III
Data zamknięcia, likwidacji 1945?, częściowo likwidowane nagrobki w roku ????

Cmentarza nie ma na mapach z 1878, 1893, 1900. Kolejne dostępne mapy, na których jest zaznaczony pochodzą z lat 30. XX w.

Wydaje się, że większość nagrobków zlikwidowano o czym świadczy trawiasty teren z nagrobkami jedynie w narożach obiektu.

Roślinność
Drzewa świerk, klon, brzoza, dąb, …
Krzewy lilak, …
Inne trawa, …

Brak pomników przyrody. Układ cmentarza częściowo czytelny. Brak informacji o alei.

Nagrobki i inne elementy
Nagrobki
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Cenotafy NIE - - - -
Cippusy NIE - - - -
Grobowce NIE - - - -
Krzyże NIE - - - -
Mogiły obmurowane TAK >10 I poł. XX w lastryko, beton -
Mogiły ziemne TAK - - - -
Obeliski NIE - - - -
Pola grobowe NIE - - - -
Postumenty TAK >4 I poł. XX w. lastryko, beton, granit -
Płyty poziome NIE - - - -
Płyty pionowe NIE - - - -
Przyścienne NIE - - - -
RAZEM > 10 stanowisk
Elementy
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Mur ogrodzeniowy TAK - II poł. XX w. metal od strony ulicy siatka ogrodzeniowa, od strony gospodarstw prywatne ogrodzenia i blacha falista
Brama TAK 1 II poł. XX w. metal furtka od ogrodzenia
Kościół NIE - - - -
Kaplica NIE - - - -
Inne NIE - - - -

Brak danych o pochówkach osób znanych i szczególnie zasłużonych.

Inskrypcje - fot. Michał P. Wiśniewski, 2015; fot. Violetta Badziągowska, 2017;


Galeria zdjęć

fot. Violetta Badziągowska, 2017

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 6
{$caption}
fot. 7

fot. Michał P. Wiśniewski, 2015

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 6
{$caption}
fot. 7
{$caption}
fot. 8
{$caption}
fot. 9
{$caption}
fot. 10
{$caption}
fot. 11
{$caption}
fot. 12
{$caption}
fot. 13
{$caption}
fot. 14
{$caption}
fot. 15
{$caption}
fot. 16
{$caption}
fot. 17
{$caption}
fot. 18
{$caption}
fot. 19

Renowacja

Autorką inicjatywy porządkowania cmentarza w 2017 jest sołtyska, Pani Violetta Badziągowska. W pracach biorą udział harcerze z SP im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Kruszynie, UG w Sicienku oraz mieszkańcy wsi. Do tej pory przeprowadzono wycinkę zbędnej roślinności, uprzątnięto śmieci i wygrabiono liście. Część nagrobków została oczyszczona. Niebawem pojawi się także alejka prowadząca do kamienia z tablicą pamiątkową. Za prace brukarskie odpowiedzialna jest firma Posbud z Sicienka. Uroczystość zostanie zwieńczona nabożeństwem ekumenicznym zaplanowanym na maj 2017.

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2

Osadnictwo w Zielonczynie

Historia

Z administracyjnego punktu widzenia wieś o nazwie Zielonczyn istnieje od 21 marca 1863 roku. Tego dnia bydgoskie władze regencyjne zatwierdziły wyodrębnienie Kolonii Strzelewo z majątku Strzelewo i nadały jej status gminy wiejskiej o nazwie Gruneberg (potem Grünberg). A zatem genezy wsi należy upatrywać w powstaniu wspomnianej kolonii. Według Wikipedii powołującej się na niemieckie opisy wsi sporządzonych na zlecenie bydgoskiego inspektoratu szkolnego, Kolonia Strzelewo powstała w 1848 z inicjatywy właściciela majątku Strzelewo, Konstantego Bnińskiego, który wydzielił 10 morgów ziemi dla rodzin polskich i niemieckich. We wspomnianym opisie Strzelewa i Zielonczyna nie dopatrzyłem się bądź nie potrafiłem odczytać takiej informacji, lecz Dziennik Urzędowy Regencji Bydgoskiej z 1848 zamieszcza ogłoszenie strzeleckiego dominium o chęci wydzierżawienia lub kupna 20-25 morgowych działek łąk ciągnących się od Kanału Bydgoskiego po bory strzeleckie i kruszyńskie. Czynsz ustalono na 12 talarów i 10 srebrnych groszy za morgę, płatny po dwóch latach z możliwością wykupu na własność. Dniem spisania kontraktu miał być 27 marca 1848. Najprawdopodobniej wtedy powstała nowa osada zwana Kolonia Strzelewo. Wcześniejsze spisy miejscowości z 1833 i 1846 nie wymieniają jej. Nie zaznaczono kolonii również na mapie ówczesnego powiatu bydgoskiego wydanej w 1848 (dane do mapy zbierano zapewne wcześniej).
Protestanci obecni byli na ziemiach należących do majątku Strzelewo już przynajmniej w 1745. Wspomina o tym wizytacja parafii rzymskokatolickiej w Dąbrówce Nowej wykonana przez dziekana bydgoskiego, ks. Lankiewicza na polecenie biskupa Walentego Czapskiego. Wówczas zamieszkiwali istniejący jeszcze w połowie XIX wieku folwark Siedlisko położony na południowy zachód od Strzelewa. Według dostępnych statystyk ilość ewangelików była największa w 1870 roku i wynosiła 54% mieszkańców. Potem systematycznie spadała. Przed wybuchem I wojny światowej ewangelicy liczyli 35% natomiast pierwszy polski spis powszechny z 1921 wykazał, ze liczyli 22% ludności wsi, której nazwa została spolszczona na Zielonczyn. Od 1908 Uczęszczali do parafii ewangelickiej w Kruszynie, uprzednio podlegając pod Sicienko. Nowy gmach szkoły ewangelickiej wybudowano na początku XX wieku, ale nie oznacza to, że przedtem taka placówka mogła nie istnieć.

Ludzie

Księga adresowa z 1906: Gollnik (gościniec, sklep), Pfefferkorn (wiatrak), Starkowski (stolarz, cieśla)

Księga strat z I wojny światowej zawiera następujące nazwiska: Bzdawski, Dereczinski, Engel, Formanowski, Franz, Fritz, Gatzke, Karassek, Karwecki, Kempinski, Krawczak, Langhaus, Lindemann, Luneberg, Manthei, Miekczyński, Milbrandt, Mill, Nawrocki, Palicki, Pilarski, Przybylinski, Ritz, Schroder, Schulz, Splitt, Splittstößer, Stellmacher, Teske, Trawinski, Urban, Urtnowski, Wachowski, Werner, Wilczynski, Wojtaszewski, Wozny, Wyrzykowski, Zahn

Nauczyciel pomocniczy w 1921: Franciszek Onufreyczyk (szkoła katolicka)

Położna w 1924: Helena Kowalska (ur. 1891)

Księga adresowa z 1928 r. zawiera następujące nazwiska: Bentler (karczma), Gonia (murarz)

Księga adresowa z 1941: Neumann (gościniec), Świetlik (sklep, szewc)


Bibliografia:

  1. 2872 Slesin, Messtischblatt, 1:25 000, 1940. comp.jpg
  2. "Deutsche Rundschau in Polen", 1935, nr 70, s. 10. comp.jpg
  3. Deutsches Reichs-Adressbuch, 1906, s. 166. comp.jpg
  4. Deutsches Reichs-Adressbuch, 1941, s. 93. comp.jpg
  5. Dziennik Urzędowy Królewskiej Regencyi w Bydgoszczy, 1848, nr 5, s. 154. comp.jpg
  6. Dziennik Urzędowy Królewskiej Regencyi w Bydgoszczy, 1863, nr 14, s. 75. comp.jpg
  7. Dziennik Urzędowy Okręgu Szkolnego Poznańskiego, 1921, nr 4, s. 94. comp.jpg
  8. Gemeindelexikon für die Provinz Posen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1 Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, Berlin, 1888, s. 200-201. comp.jpg
  9. Gemeindelexikon für das Königreich Preussen… H. 5. Provinz Posen, Berlin, 1908, s. 16-17. comp.jpg
  10. Gemeindelexikon die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln : auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 1. Dezember 1910 und anderer amtlicher Quellen, Berlin, 1912, s. 2-3 (Reg. Bromberg). comp.jpg
  11. Gminny program opieki nad zabytkami gminy Sicienko na lata 2014-2017, Sicienko, 2013, s. 30, 50, http://bip.sicienko.pl/?app=uchwaly&nid=4342
  12. Księga adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa, Warszawa: Towarzystwo Reklamy Międzynarodowej, 1928, s. 1496. comp.jpg
  13. W.Kujawski, Repetytorium Ksiąg Wizytacyjnych Diecezjii Kujasko-Pomorskiej przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym we Włocławku, cz. 2: Wizytacje XVIII wieku, Z 1: Wizytacje pierwszej połowy XVIII wieku, "Archiwa Biblioteki i Muzea Kościelne", 1999, t. 71, s. 244.
  14. Opis miejscowości położonych w okolicy Bydgoszczy : Dąbrówka Nowa, Gogolinek, Goczeń, Gumnowice, Józefinki, Kruszyniec, Łochowice, Łochowo, Mochle, Nowaczkowo, Opławiec, Prądy, Samsieczno, Sicienko, Ślesin, Strzelewo, Szczutki, Tryszczyn, Trzemiętowo, Trzemiętówko, Wierzchucinek, Wojnowo, Wtelno, Zawada, Zielonczyn, rękopis dokonany na zlecenie Inspektoratu Szkolnego w Bydgoszczy, 1899-1905. comp.jpg
  15. Plan Odnowy Miejscowości Zielonczyn na lata 2010-2017, 2010. comp.jpg
  16. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych T. 10, Województwo Poznańskie. Warszawa: GUS, 1926, s. 6. comp.jpg
  17. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski i in., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa, 1880-1902, t. II, s. 870. comp.jpg
  18. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Sicienko. Cz. I, Sicienko, 2011, s. 47. comp.jpg
  19. Urzędowy spis: lekarzy, lekarzy-dentystów, farmaceutów, felczerów, pielęgniarek, położnych, uprawnionych i samodzielnych techników dentystycznych oraz wykazy: aptek, szpitali, ubezpieczalni społecznych,ośrodków zdrowia, przychodni samodzielnych oraz centrali i filii Państwowej Szkoły Higieny Cz.VI Położne, 1939, s. 57. comp.jpg
  20. Verzeichniss aller Ortschaften des Bromberger Regierungs-Bezirks : mit einer geographisch-statistischen Übersicht derselben, Bromberg: Gruenauer, 1833, s. 7. comp.jpg
  21. Verzeichniss sämmtlicher Ortschaften des Regierungs-Bezirks Bromberg, Bromberg: M. Aronsohn, 1860, s. 14-15. comp.jpg
  22. A. Werner, Geschichte der evangelischen Parochieen in der Provinz Posen. Posen: W. Decker, 1898, s. 411. comp.jpg

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 License