Cmentarz wielowyznaniowy rodowy - Lubaszcz

del.icio.usFacebook


Położenie cmentarza - mapy

lubaszcz.JPG

Opis cmentarza

zabudowany.png rodowy.png
Położenie

Cmentarz położony ok. 100 m. na północ od dworu, a ok. 200 m. na południe od drogi krajowej nr 10. Jadąc drogą krajową nr 10 z Nakła nad Notecią w stronę Sadek skręcamy na południe do wsi Lubaszcz (w lewo) i jedziemy aleją prowadzącą bezpośrednio do dworu. Po ok. 200 m. znajdujemy się na placu, przed sobą mamy dwór, a po lewej stronie drogę prowadzącą do zabudowań mieszkalnych na przeciwko których położony jest cmentarz. Od północy sąsiaduje z budynkiem, od wschodu z nieużytkami i polem uprawnym, od południa z terenem zabudowanym, a od zachodu z nieużytkami i drogą prowadzącą z szosy do dworu.

Podstawowe informacje
Data założenia 1865 w.
Wyznanie wielowyznaniowy: ewangelicki oraz rzymskokatolicki
Ówczesna parafia Nakło nad Notecią - ewangelicka i rzymskokatolicka
Status nieczynny
Powierzchnia ~0,28 ha
Nr działki 303 - część ewangelicko-katolicka i teren działki 356 - część rodowa
Kształt trapezoid - część ewangelicko-katolicka
Najstarszy zachowany nagrobek 1865 (Bruno Ritter)
Istniejąca dokumentacja ?
Zagrożenia śmieci, dewastacja
Stan zachowania PRZECIĘTNY, Typ III (Część rodowa w stanie dobrym, część katolicko-ewangelicka w stanie złym
Data zamknięcia, likwidacji 1945, -

Część ewangelicko-katolicka znajduje się na wschód od kwatery rodowej Ritterów.

Roślinność
Drzewa ?
Krzewy lilak, grochodrzew, …
Inne trawa, pokrzywy, …

Brak zarejestrowanych pomników przyrody. Brak informacji co do istnienia alei. Układ cmentarza nieznany.

Nagrobki i inne elementy
Nagrobki
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Cenotafy NIE - - - w kwatrze rodowej tablica poświęcona Ernstowei II Ritterowi pochowanemu w Berlinie, nie jest to jednak nagrobek osobny
Cippusy NIE - - - -
Grobowce NIE - - - -
Krzyże TAK 2 20lecie międzywojenne żelazo (INS. 4), (INS. 5)
Pola grobowe TAK 1 - - pole grobowe rodu Ritterów w skład, którego wchodzi 6 mogił obmurowanych
Obeliski NIE - - - -
Mogiły obmurowane TAK 14 II poł. XIX - I poł. XX w. lastryko, beton (INS. 3) przykryta poziomą płytą
Mogiły ziemne NIE - - - -
Płyty poziome NIE - - - -
Płyty pionowe NIE - - - -
Postumenty TAK 1 okres I wojny światowej (1917?) lub nieco starsza kamień polny, beton, marblit postument w kwaterze Ritterów
Przyścienne NIE - - - -
ŁĄCZNIE 11
Elementy
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Mur ogrodzeniowy TAK - XX w. żelazo tylko kwatera rodowa Ritterów
Brama NIE - - - -
Kościół NIE - - - -
Kaplica NIE - - - -
Inne TAK 1 I poł. XX w. drewno krzyż z krucyfiksem i czaszką Adama w części katolickiej

Na cmentarzu spoczywają właściciele majątku Lubaszcz, rodzina Ritter: Ernst I Ritter, małżonka z domu Hanke oraz 4 ich dzieci (Bruno, Margarete, Elise, ?). Na postumencie umieszczono także tabliczkę upamiętniającą syna Ernsta I, Ernsta II Rittera pochowanego w Berlinie.
Oprócz cmentarza stało także mauzoleum Ritterów, wyburzone w latach 50. XX w.

Inskrypcje - fot. Monika Rozpłoch, 2013-2014


Galeria zdjęć

fot. Monika Rozpłoch, 2017

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 6
{$caption}
fot. 7
{$caption}
fot. 8
{$caption}
fot. 9
{$caption}
fot. 10

fot. Monika Rozpłoch, 2013-2014

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 6
{$caption}
fot. 7
{$caption}
fot. 8
{$caption}
fot. 9
{$caption}
fot. 10
{$caption}
fot. 11

Inne

{$caption}
fot. 1

Renowacja

Kwaterą rodową opiekują się mieszkańcy wsi natomiast reszta cmentarza jest jedynie upamiętniana gdyż formalnie znajduje się w rękach prywatnych.


Osadnictwo w Lubaszczu

Historia

W czasach staropolskich wieś Lubaszcz jako królewszczyzna była własnością starostwa nakielskiego. Najwcześniejsza wzmianka pochodzi z 1478 r., gdy starostą był Jan Donaborski. Kolejny zapis odnotowano w 1552 r. gdy urząd starosty sprawował Janusz Kościelcki. Od tej pory znamy nazwiska rodzin dzierżawiących majątek. Są to kolejno: Opalińscy, Strzałkowscy, Kińscy, Niszczccy, a od 1773 r. Pisarzewscy.
Wraz z I rozbiorem Polski wszystkie królewszczyzny zostały uznane za własność rządu pruskiego, który zamienił je w tzw. domeny fiskalne i wydzierżawiał mianując zarządcę albo sprzedawał. W 1780 r. Lubaszcz został wydzierżawiony Johannowi Myschke, który od 1800 r. został jego pełnoprawnym właścicielem, a także zmienił pisownię nazwiska na Mischke. Wieś w posiadanie rodu Ritter przeszła poprzez ożenek córki Mischkego, Fryderyki Wilhelminy z holenderskim dzierżawcą Trzeciewnicy Henrykiem Augustem Ritterem w 1821 r. Na świat przychodzi Ernest I Ritter, który po śmierci ojca dziedziczy majątek i znacznie go modernizuje. W latach 1864-1870 stawia dwór i jednocześnie rozbudowuje folwark. Od 1900 r. buraki transportowane są z folwarku do cukrowni w Nakle za pomocą kolejki wąskotorowej. Nie wszystko pozostaje na głowie właściciela gdyż zarządcą był Karl Hubscher. Po śmierci Ernesta I majątkiem włada syn Ernst II Ritter, do 1920 r. Należy wspomnieć, że w 1921 r. władze polskie uszczupliły dworski areał o 100 ha osadzając na nim polskich rolników. Wprawdzie Ernst II umarł bezpotomnie w Berlinie w 1933 r., lecz wszystko wskazuje na to, iż czwarte dziecko zmarłe w 1904 r. należało do niego. Jeszcze w 1933 roku Lubaszcz zakupiła wdowa Władysława Kowalska wprowadzając się do dworu z siedmiorgiem dzieci - tak przynajmniej podają oficjalne opracowania. Tymczasem z dawnej prasy dowiadujemy się, że właścicielem Lubaszcza był od 1920 r. Mikołaj Kowalski. Wydzierżawił on swoją własność w 1926 r. Guidonowi Gehlingowi. Nowemu dzierżawcy wcale się nie wiodło gdyż zbankrutował i w 1931 r. majątek drogą subhasty nabył pan Szukalski z Bydgoszczy. Ten również nie miał ręki do interesu gdyż Lubaszcz przejął bank i w 1933 r. sprzedał majątek wdowie po Kowalskim. W spisie z 1939 r. jako właścicielka widnieje Elżbieta Kowalska (córka Władysławy?). Z początkiem okupacji majątek przejęła III Rzesza osadzajac na nim Treuhandera. Najpierw był nim niejaki Haupmann, a po nim do końca wojny Schreiter. Niestety źle zapisał się we wspomnieniach pracujących przymusowo tam Polaków w odróżnieniu do siostry Ernsta II Rittera, Elisabeth, która przeniosła się do Lubaszcza na początku lat 40. XX w. Niestety została zamordowana przez żołnierzy radzieckich w 1945 r. Jeden z mieszkańców Lubaszcza, Karwacki, pochował ją pod osłoną nocy, a mogiłę przykrył kamieniem.
Powojenne losy majątku zostały wpisane w ustrój ludowy państwa polskiego. W latach 1946-49 działał tu tzw. uniwersytet ludowy, a na przełomie lat 1949-50 powołano do istnienia Państwowy Ośrodek Maszynowy, który po restrukturyzacji w 1994 r. zmienił nazwę na Pomorski Ośrodek Maszynowy i działa do dziś.

Statystyki z pierwszego spisu powszechnego z 1921 r. podają, że ewangelików Lubaszcz liczył jedynie 9%. Prawdopodobnie byli nimi członkowie rodu Ritter oraz urzędnicy folwarczni. Pozostała część mieszkańców była katolikami. W latach 80. XIX w. proporcje były o wiele korzystniejsze. Ewangelicy stanowili wówczas 53% populacji wsi. Szkoła dla ewangelików i katolików mieściła się w Nakle.

Ludzie


Bibliografia:

  1. 2871 Nakel a. d. Netze, Topographische Karte (Meßtischblatt) 1:25000, Reichsamt für Landesaufnahme, 1940. comp.jpg
  2. P. Antonkiewicz, Coraz mniej śladów i pamięci, "Ekspress Bydgoski", artykuł w wersji internetowej z 28.10.2010 r. comp.jpg [dostęp: 03.09.2014]
  3. Gazeta Bydgoska z 17.04.1931 r., nr 88, s. 7. comp.jpg
  4. Gazeta Szamotulska z 04.09.1926 r., nr 102, s. 3. comp.jpg
  5. Księga adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa, Warszawa: Towarzystwo Reklamy Międzynarodowej, 1928, s. 1475. comp.jpg
  6. Mrocza w Polonia Major - Fontes, dokument elektroniczny, 2009. comp.jpg
  7. Lubaszcz na stronie PolskieZabytki.pl, http://www.polskiezabytki.pl/m/obiekt/1127/Lubaszcz/ [dostęp: 03.09.2014]
  8. S. Łaniecki, Folwark kwitł na przełomie wieków, "Ekspress Bydgoski", artykuł w wersji internetowej z 14.08.2008 r. comp.jpg [dostęp: 03.09.2014]
  9. S. Łaniecki, Nadnoteckie pałace, dwory, folwarki Krajny i Pałuk, Toruń-Sępólno Krajeńskie: FUW "Daniel" , 2013, s. 143-154.
  10. H. Papstein, Kreis Wirsitz, ein westpreußisches Heimatbuch, Bad Zwischenahn : Heimatkreis Wirsitz/Westpreussen, 1982, s. 305-306.
  11. M. Rozpłoch - informacje o cmentarzu, 2014 i 2016.
  12. E. Seyfert, Güter-Adressbuch für die Provinz Posen, Leipzig: Reichenbach'sche Verlagsbuchhandlung, 1913, s. 260-261. comp.jpg
  13. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych T. 10, Województwo Poznańskie. Warszawa: GUS, 1926, s. 124. comp.jpg
  14. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski i in., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa, 1880-1902, t. V, s. 383. (jako Lubasz) comp.jpg
  15. A. Werner, Geschichte der evangelischen Parochieen in der Provinz Posen. Posen: W. Decker, 1898, s. 224-227. comp.jpg

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 License