Cmentarz żydowski - Ciechocinek

del.icio.usFacebook


Położenie cmentarza - mapy

ciech.jpg

Opis cmentarza

zabudowany.png
Położenie

Cmentarz położony był przy ul. Wołuszewskiej 50. Obecnie jest to trawiasta działka otoczona od północy, wschodu i zachodu przez cmentarz rzymskokatolicki, od południa ograniczona ul. Wołuszewską. Do ulicy przylega dom - dawny dom grabarza.

Podstawowe informacje
Data założenia 1916
Wyznanie żydowski
Kahał Ciechocinek-Służewo
Synagoga Służewo
Status zlikwidowany
Powierzchnia ~0,25 ha (obszar wydzielony współcześnie)
Nr działki 88
Kształt zbliżony do kwadratu
Najstarszy zachowany nagrobek brak
Istniejąca dokumentacja ?
Zagrożenia -
Stan zachowania ZLIKWIDOWANY I UPAMIĘTNIONY, Typ IIa
Data zamknięcia , likwidacji 1939, 194x?

Pierwotnie teren cmentarza był większy. Część zabrano na potrzeby cmentarza rzymskokatolickiego.

Roślinność
Drzewa -
Krzewy -
Inne trawa

Brak drzewostanu, a co za tym idzie alei, która pierwotnie istniała.

Nagrobki i inne elementy
Nagrobki
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Cenotafy NIE - - - -
Cippusy NIE - - - -
Grobowce NIE - - - -
Krzyże NIE - - - -
Mogiły obmurowane NIE - - - -
Obejścia NIE - - - -
Obeliski NIE - - - -
Płyty poziome NIE - - - -
Płyty pionowe NIE - - - -
Przyścienne NIE - - - -
Elementy
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Mur ogrodzeniowy NIE - - - przed wojną istniał płot z drewnianych sztachet
Brama NIE - - - istniała w okresie międzywojennym
Kościół NIE - - - -
Kaplica NIE - - - -
Inne TAK 2 ? - dom przedpogrzebowy oraz kamień z tablicą pamiątkową

Brak informacji na temat grobów o znaczeniu historycznym oraz osób szczególnie zasłużonych.

Inskrypcje


Galeria zdjęć

fot. Michał P. Wiśniewski, 2014

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5

Inne

{$caption}
fot. 6

Renowacja

Niemożliwa ze względu na zniszczenie cmentarza przez hitlerowców. Nagrobki zostały wykorzystane jako budulec. Po wojnie część cmentarza włączono w obręb katolickiego, a na reszcie terenu urządzono parking. Istotne zmiany nastąpiły w listopadzie 2012 r. gdy z inicjatywy władz miejskich teren przeznaczony na parking ogrodzono i posadzono trawę. Od tej pory parkowanie nie jest możliwe. W 2017 upamiętniono cmentarz kamieniem z tablicą. Uroczystość odbyła się 29 czerwca 2017. Wśród zaproszonych gości był naczelny rabin Polski Michael Schudrich i biskup ordynariusz diecezji włocławskiej Wiesław Mehring.

Fotorelacja z uroczystości upamiętnienia - 29.06.2017


Osadnictwo żydowskie w Ciechocinku.

Historia

Początkowo Żydzi osiedleni w Ciechocinku należeli do kahału w Służewie. Zaistnienie na mapie Ciechocinka jako uzdrowiska spowodowało, że zaczęli do niego ściągać Żydzi z najróżniejszych zakątków ziem polskich. Zakładali sklepy, pensjonaty, restauracje i domy wczasowe. Już w 1880 r. istniała szkoła i dom modlitwy. W związku z tak liczną społecznością żydowską wybudowanie świątyni wydawało się tylko kwestią czasu. W 1915 r. w willi Wolfa Kornbluma powstał bet hamidrasz. W tym samym budynku mieścił się także prywatny sztibl chasydów Góry Kalwarii. Cadyk Góry Kalwarii rokrocznie odwiedzał uzdrowisko. Rok później w 1916 r. otwarto kirkut. Grzebano na nim również kuracjuszy. Naturalnym faktem było ukonstytuowanie się gminy Ciechocinek-Służewo, w której główną "osią napędową" stał się Ciechocinek. Jednak starania o wybudowanie własnej synagogi rozciągały się w czasie. W 1930 r. zakupiono w tym celu parcelę, lecz budowy zaniechano z powodu braków środków finansowych.
W 1909 r. Żydzi stanowili nieco ponad 14% mieszkańców. W 1921 było ich 31%. Udział w życiu gospodarczym uzdrowiska był dużo więcej jak zauważalny. Oprócz domów wczasowych posiadali tartak, młyn, fabrykę wód gazowanych, rzeźnię. W mieście pracowało także wielu żydowskich lekarzy (głównie w sezonie) i inni przedstawiciele wolnych zawodów. Jak w wielu innych sztetlach głównym źródłem utrzymania był handel i rzemiosło zorganizowane w wielu istniejących organizacjach. Bardzo dobrze prosperowały kluby sportowe, ożywiona była także działalność polityczna i pomocowa.
Marka uzdrowiska powodowała, iż działalność kulturalną i oświatową wspierali znani żydowscy przedstawiciele świata kultury. Działał teatr żydowski, wydawana była gazeta "Ciechocinek Blate". W latach 1915-1925 działała czteroklasowa, a potem siedmioklasowa szkoła żydowska. Potem została połączona z polską szkołą powszechną. Od 1917 r. z inicjatywy młodzieży syjonistycznej powstała biblioteka żydowska. Głównym miejscem zamieszkania były ulice: Żelazna, Rynek, Targowa (Broniewskiego), Przejazd i Zdrojowa.
W latach 30. Żydzi stopniowo opuszczali Ciechocinek. Podyktowane było to między innymi przejawami antysemityzmu gospodarczego w postaci bojkotu sklepów i uzdrowisk żydowskich. W 1935 było ich ok. 13%. Spora ilość uciekła tuż przed wybuchem II wojny światowej. Prześladowania zaczęły się od rozstrzelania 3 osób, nałożenia kontrybucji na gminę oraz wysiedlania z lepszych mieszkań. W ciągu kilku dni wyjechało pod przymusem blisko 80% rodzin nie mogąc w ogóle zabierać ze sobą dobytku. Pozostali tylko najbiedniejsi, których w 1940 r. stłoczono w swoistym getcie, bo w pojedynczej willi. Wszyscy podlegali pracy przymusowej. W 1941 r. osoby młode zostały zabrane do obozu pracy w Inowrocławiu, a resztę zamordowano w obozie zagłady w Chełmnie nad Nerem. W zbiorach Archiwum Ringelbluma zachowała się relacja datowana na 20 maja 1941 r., w której nieznany z imienia i nazwiska Żyd z Ciechocinka opisuje prześladowania w Ciechocinku. Okazuje się, że część miejscowych volksdeutschów powetowała sobie straty na Żydach choć wiedziała, że nie są oni winni morderstw ich rodaków z początku września. Miejscowi Niemcy przynajmniej na początku mieli skrupuły przy wykorzystywaniu znajomych Żydów do prac przymusowych.

Ludzie

U Kawskiego znajdziemy listę płatników składki na rzecz gminy żydowskiej.


Bibliografia:

  1. Archiwum Ringelbluma. Tom 9. Tereny wcielone do Rzeszy: Kraj Warty, oprac. Magdalena Siek, Warszawa: ŻIH-WUW, 2012, s. 2-9.
  2. Cmentarz żydowski w Ciechocinku na stronie Kirkuty.xip.pl: http://www.kirkuty.xip.pl/ciechocinek.htm [dostęp: 20.11.2014]
  3. Informacja o upamiętnieniu na portalu Ciechocinek Zdrój, https://www.facebook.com/ciechocinekzdroj/posts/321257224972021
  4. Katalog zabytków kultury żydowskiej w województwie kujawsko-pomorskim pod red. H. Czachowskiego i J. Słomskiej-Nowak, Toruń: Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego, 2011, s. 16-17.
  5. T. Kawski, Gminy żydowskie pogranicza Wielkopolski, Mazowsza i Pomorza w latach 1918-1942, Toruń: Wydawnictwo Naukowe "Grado", s. 54-65.
  6. T. Kawski, Ludność żydowska na Kujawach wschodnich w okresie międzywojennym (1918-1939), [w:] Byli wśród nas. Żydzi we Włocławku oraz na Kujawach wschodnich i ziemi dobrzyńskiej pod red. M. Krajewskiego. Włocławek: Lega, 2001, s. 64.
  7. M. Kopaczyk, Zapomniany kirkut w Ciechocinku, "Zdrój Ciechociński" 2008, nr 10, s. 18-19. comp.jpg
  8. Przewodnik Ciechocinek Zdrój z planem m. Ciechocinka, Ciechocinek: Wydawnictwo Towarzystwo "Ruch", 1930. comp.jpg
  9. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych T. 1, M. St. Warszawa, województwo warszawskie. Warszawa: GUS, 1925, s. 95. comp.jpg
  10. M. Strzelecki, Ciągle parkują na grobach, "Gazeta Ciechocińska" 2011, nr 4, s. 6. comp.jpg
  11. M. Strzelecki, Depcząc groby, "Gazeta Ciechocińska" 2011, nr 1, s. 6. comp.jpg
  12. M. Strzelecki, Koniec parkowania na grobach przodków, "Gazeta Ciechocińska" 2012, nr 21, s. 3. comp.jpg
  13. M. Strzelecki, Warto dwa razy pomysleć, "Gazeta Ciechocińska" 2012, nr 17, s. 7. comp.jpg
  14. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski i in., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa, 1880-1902, t. I, s. 680-681 comp.jpg
  15. Żydowski Ciechocinek na portalu Wirtualny Sztetl: http://www.sztetl.org.pl/pl/article/ciechocinek/12,cmentarze/11915,cmentarz-w-ciechocinku/ [dostęp: 20.11.2014]

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 License