Cmentarz żydowski - Kikół

del.icio.usFacebook


Położenie cmentarza - mapy

kikol.jpg

Opis cmentarza

zabudowany.png
Położenie

Na cmentarz można dojść ul. Henryka Orszta. Z Placu Kościuszki kierujemy się ulicą Rypińską. Po ok. 450 m. skręcamy w lewo w ulicę Orszta tuż przed supermarketem. Na końcu drogi, za murami ostatniego gospodarstwa, które mijamy po prawej mamy polanę z wieloma drzewami. Tu był kirkut. Teren od północy graniczy z gospodarstwem domowym, nieużytkami i bagnem, od wschodu z bagnem i nieużytkami, od południa z polem uprawnym, a od zachodu z gospodarstwami domowymi.

Podstawowe informacje
Data założenia XVIII w.
Wyznanie żydowski
Kahał Lubicz Górny, przedtem Kikół
Synagoga Kikół
Status zlikwidowany
Powierzchnia ~0,39 ha
Nr działki 421
Kształt zbliżony do prostokąta
Najstarszy zachowany nagrobek brak
Istniejąca dokumentacja ?
Zagrożenia -
Stan zachowania ZLIKWIDOWANY I NIEUPAMIĘTNIONY, Typ I
Data zamknięcia , likwidacji 1939, 194x?
Roślinność
Drzewa topola, dąb, sosna, klon, …
Krzewy -
Inne trawa

Brak informacji o alei. Przez kirkut wiedzie współcześnie wytyczona ścieżka.

Nagrobki i inne elementy
Nagrobki
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Cenotafy NIE - - - -
Cippusy NIE - - - -
Grobowce NIE - - - -
Krzyże NIE - - - -
Mogiły obmurowane NIE - - - -
Obejścia NIE - - - -
Obeliski NIE - - - -
Płyty poziome NIE - - - -
Płyty pionowe NIE - - - -
Przyścienne NIE - - - -
Elementy
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Mur ogrodzeniowy NIE - - - -
Brama NIE - - - -
Kościół NIE - - - -
Kaplica NIE - - - -
Inne NIE - - - -

Brak informacji na temat grobów o znaczeniu historycznym oraz osób szczególnie zasłużonych.

Inskrypcje


Galeria zdjęć

fot. Damian Koralewski, 2015

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2

fot. Michał P. Wiśniewski, 2014

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 6
{$caption}
fot. 7
{$caption}
fot. 8
{$caption}
fot. 9

Inne

{$caption}
fot. 10

Renowacja

Niemożliwa ze względu na zniszczenie cmentarza przez hitlerowców. Nagrobki prawdopodobnie zostały wykorzystane jako budulec. Niestety nadal brakuje jakiejkolwiek tablicy informacyjnej o tym, ze w danym miejscu był kirkut.
W 2015 r. jeden z mieszkańców zgłosił posiadanie fragmentów macew na terenie gospodarstwa domowego. Jeden z fragmentów prezentujemy w zdjęciach


Osadnictwo żydowskie w Kikole.

Historia

Osadnictwo żydowskie w Kikole sięga XVIII w. Ilość Żydów zaczęła rosnąć tuż po ogłoszeniu Kikoła miastem w 1745 r. Na pewno kahał istniał od co najmniej 1765 r. Na początku XIX w. stanowili 95% mieszkańców miasteczka, z czasem ilość malała. Związane było to między innymi z przeniesieniem siedziby gminy żydowskiej do Lubicza Górnego. Mimo to w 1921 r. stanowili zauważalną mniejszość liczącą blisko 35% społeczności. Tradycyjnie Żydzi trudnili się handlem, rzadziej rzemiosłem. Nie zabrakło przedstawicieli wolnych zawodów (dr Birsztein) oraz właścicieli ziemskich (Szerszowscy).
Mimo przeniesienia siedziby kahału do Lubicza Górnego, w Kikole istniała synagoga, łaźnia rytualna i cmentarz, który prawdopodobnie powstał jeszcze w XVIII w. (przedtem grzebano w Lipnie).
W 1935 r. w Kikole mieszkało blisko 20% mieszkańców pochodzenia żydowskiego. Tuż po rozpoczęciu okupacji hitlerowskiej ułomni i kalecy Żydzi zostali rozstrzelani w październiku 1939 r. w lesie. W grudniu 1939 r. część z nich wywieziono do getta we Włocławku. Skazani na całkowitą zagładę, o ile dożyli 1940 r., zostali umieszczeni w getcie warszawskim. Wszelkie ślady obecności w miasteczku zostały zatarte.

Ludzie

Nazwiska płatników składki z Kikoła na rzecz gminy żydowskiej w Lubiczu Górnym z 1938 r.: Birsztein, Bohm, Butrkie, Chomont, Dabiński, Dobroszklanka, Dunkielman, Flamholc, Fuks, Goldreich, Kaszarz, Kieszkonka, Kozik, Majranc, Najman, Narwa, Obrzynek, Podeszwa, Sowa, Złotek.


Bibliografia:

  1. 3080 Massau, Topographische Karte (Meßtischblatt) 1:25000, OKH/G StdH, 1944. comp.jpg
  2. T. Kawski, Gminy żydowskie pogranicza Wielkopolski, Mazowsza i Pomorza w latach 1918-1942, Toruń: Wydawnictwo Naukowe "Grado", s. 137-140, 375-377.
  3. T. Kawski, Ludność żydowska na Kujawach wschodnich w okresie międzywojennym (1918-1939), [w:] Byli wśród nas. Żydzi we Włocławku oraz na Kujawach wschodnich i ziemi dobrzyńskiej pod red. M. Krajewskiego. Włocławek: Lega, 2001, s. 64.
  4. Mapa Kwatermistrzowstwa, CP-08 Lipno-Włocławek, 1:126 000, ok. 1850. comp.jpg
  5. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych T. 1, M. St. Warszawa, województwo warszawskie. Warszawa: GUS, 1925, s. 61. comp.jpg
  6. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski i in., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa, 1880-1902, t. IV, s. 95. comp.jpg
  7. Żydowski Kikół na portalu Wirtualny Sztetl: http://www.sztetl.org.pl/pl/article/kikol/5,historia/ [dostęp: 07.01.2015]

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 License