Cmentarz żydowski - Lubicz (Lubicz Górny)

del.icio.usFacebook


Położenie cmentarza - mapy

lubiczg.JPG

Opis cmentarza

zabudowany.png
Położenie

Cmentarz położony był w zasadzie za Lubiczem na terenie kolonii zwanej Pustynia lub Bywka (w zależności od daty wydania mapy). Obecnie jest to wschodnia część Lubicza. Od południa i wschodu graniczy z ul. Rzemieślniczą, a od północy i zachodu z prywatnymi posesjami, na których terenie znajduje się część kirkutu. Najłatwiej trafić tam zjeżdżając z drogi krajowej nr 10 na drogę wojewódzką nr 657 łączącą Lubicz Górny ze Złotorią. Po przejechaniu w stronę Złotorii ok. 220 m. skręcamy w lewo (na wschód) w ul. Rzemieślniczą i dojeżdżamy po 330 m. do skrzyżowania z nieutwardzoną drogą po lewej stronie. W jej głębi mamy niewielki lasek, zaś przy skrzyżowaniu po lewej stronie teren przedsiębiorstwa budowlanego. Tu znajdował się kirkut.

Podstawowe informacje
Data założenia XIX w.
Wyznanie żydowski
Kahał Lubicz Górny, przedtem Kikół
Synagoga Lubicz Górny (bet hamidrasz?)
Status zlikwidowany
Powierzchnia ~0,30 ha (Geoportal)
Nr działki 349 (prawdopodobnie kawałek 348, wschodnia część i kawałek 340, południowa część)
Kształt prostokąt
Najstarszy zachowany nagrobek brak
Istniejąca dokumentacja ?
Zagrożenia -
Stan zachowania ZLIKWIDOWANY I NIEUPAMIĘTNIONY, Typ I
Data zamknięcia , likwidacji 1939, 1939
Roślinność
Drzewa -
Krzewy -
Inne -

Brak drzewostanu, a co za tym idzie alei oraz informacji o pierwotnym rozplanowaniu cmentarza.

Nagrobki i inne elementy
Nagrobki
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Cenotafy NIE - - - -
Cippusy NIE - - - -
Grobowce NIE - - - -
Krzyże NIE - - - -
Mogiły obmurowane NIE - - - -
Obejścia NIE - - - -
Obeliski NIE - - - -
Płyty poziome NIE - - - -
Płyty pionowe NIE - - - -
Przyścienne NIE - - - -
Elementy
Rodzaj Istnienie Ilość Data powstania Materiał Uwagi
Mur ogrodzeniowy NIE - - - -
Brama NIE - - - -
Kościół NIE - - - -
Kaplica NIE - - - -
Inne NIE - - - -

Brak informacji na temat grobów o znaczeniu historycznym oraz osób szczególnie zasłużonych.

Inskrypcje

Nie znaleziono. Cmentarz zlikwidowany.


Galeria zdjęć

fot. Michał P. Wiśniewski, 2014

{$caption}
fot. 1
{$caption}
fot. 2
{$caption}
fot. 3
{$caption}
fot. 4
{$caption}
fot. 5
{$caption}
fot. 6
{$caption}
fot. 7

Renowacja

Niemożliwa ze względu na zniszczenie cmentarza przez hitlerowców w 1939 r. i stworzenie na jego terenie firmy budowlanej w okresie powojennym.


Osadnictwo żydowskie w Lubiczu Górnym.

Historia

Początki istnienia społeczności żydowskiej w Lubiczu sięga początków II połowy XVIII w. Pierwotnie kahał istniał w Kikole od 1765 r. Przeniesiono jego siedzibę w I połowie XIX w. W 1921 r. Żydzi stanowili ok. 42% mieszkańców Lubicza, a pod koniec lat 30. spadła do ok. 38%. Najwięcej płatników składki do gminy żydowskiej (72%) czerpało dochody z handlu.
Według stanu na 1938 r. w skład majątku gminy wchodziły: świątynia (nie do końca wiadomo, czy był to dom modlitwy, czy synagoga w budowie), łaźnia, rzeźnia, przytułek i/lub dom noclegowy oraz cmentarz. Nie wypisano elementów infrastruktury gminy w Kikole. Żydzi posiadali także własną bibliotekę (od 1922 r.) oraz kasę zapomogowo-pożyczkową. Dużym poparciem w okresie międzywojennym cieszył się ruch syjonistyczny mający swoje tradycje w Lubiczu już od 1900 r. W końcu lat 30. podobnie jak w wielu miejscach na ziemi dobrzyńskiej odnotowano zajścia antyżydowskie. W Lubiczu (1938 r.) skończyło się jedynie na agitacji przeciw wspieraniu handlu żydowskiego.
Tuż po wybuchu II wojny światowej część Żydów z Lubicza wysiedlono do Lipna, a część do Włocławka. Następnie w 1940 r. do getta w Warszawie gdzie nastąpiła ich zagłada. W archiwum Ringenbluma znalazła się pojedyncza anonimowa relacja z Lubicza. Na przełomie września i października 1939 r. schwytano 12 Żydów i wyprowadzono za miasto. Następnie ustawiono przed nimi karabin maszynowy i nakazano kopać dół. Jeden z żołnierzy niemieckich oświadczył, że zostaną w nim pogrzebani. Po wykopaniu dołu, obsługa karabinu maszynowego dopytywała "czy już można strzelać?". Ostatecznie oświadczono Żydom, że w dole będą zakopane 2 końskie trupy… Cmentarz został zniszczony przez hitlerowców. Nie wiadomo, czy macewy posłużyły jako materiał budowlany.

Ludzie

Rabini: Klepfisz, Juda Tunkielman
Izrael Hernes (właściciel młyna i majątku), Icek Kowalski (tartak parowy), Aleksander Prużalski (lekarz), Binem Smurzyk (właściciel olejarni),


Bibliografia:

  1. 2978 Gramtschen, Topographische Karte (Meßtischblatt) 1:25000, Reichsamt für Landesaufnahme, 1944. comp.jpg
  2. Archiwum Ringenbluma. Dzień po dniu Zagłady, Warszawa: Ośrodek Karta - ŻIH, 2011, s. 25.
  3. Cmentarz żydowski w Lubiczu Górnym na stronie Kirkuty.xip.pl, http://www.kirkuty.xip.pl/lubicz.htm [dostęp: 10.07.2014]
  4. Cmentarz żydowski w Lubiczu Górnym na stronie FODZ, http://fodz.pl/?d=10&id=548&l=pl [dostęp: 10.07.2014]
  5. "Die Welt" z 30 listopada 1900 r., nr 48, s. 13 comp.jpg
  6. T. Kawski, Gminy żydowskie pogranicza Wielkopolski, Mazowsza i Pomorza w latach 1918-1942, Toruń: Wydawnictwo Naukowe "Grado", 2010, s. 137-140.
  7. T. Kawski, Inwentarze gmin żydowskich z Pomorza i Wielkopolski wschodniej w okresie międzywojennym (1918/20-1939), „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 2006, nr 1, dok. 25, s. 87;
  8. T. Kawski, Ludność żydowska na Kujawach wschodnich w okresie międzywojennym (1918-1939), [w:] Byli wśród nas. Żydzi we Włocławku oraz na Kujawach wschodnich i ziemi dobrzyńskiej pod red. M. Krajewskiego. Włocławek: Lega, 2001, s. 64.
  9. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych T. 1, M. St. Warszawa, województwo warszawskie. Warszawa: GUS, 1925, s. 58. comp.jpg
  10. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski i in., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa, 1880-1902, t. V, s. 401 (patrz Lubicz Polski) comp.jpg
  11. Żydowski Lubicz na portalu Wirtualny Sztetl: http://www.sztetl.org.pl/pl/city/lubicz/ [dostęp: 10.07.2014]

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 License